10-02-2013

Het fotoalbum van Carlos Ruiz Zafón (22)

'Het vrijgezellenfeest van Fermin, een gebeurtenis waarvan de effecten op de vrouwelijke bevolking uit don Gustavo's kringen vergeleken werd met de dood van Rudolph Valentino, vond plaats op een heldere februariavond in 1958 in danszaal Paloma, waar de aanstaande bruidegom in het verleden adembenemende tango's had gedanst en momenten had beleefd die nu  deel gaan uitmaken van de geheime annalen van een lange carrière ten dienste van het eeuwige vrouwelijke.'
De gevangene van de hemel, pagina 283

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

08-02-2013

De vlag van onze vrijheden


De reuzin Laia (2, 70 meter) werd geboren in 1998. Huidig gewicht: 16 kilo.
Bent u dinsdag 12 februari op het Plaça de Sant Jaume in Barcelona, kijk dan vooral even naar boven, naar het balkon van het stadhuis. Daar hangt, voor één dag, de vlag van stadsheilige Eulàlia, een goedgebekt christenwicht uit het naburige Sarrià, dat het waagde om bij de Romeinse gouverneur te klagen over diens vervolging van haar geloofsgenoten.

Kritiek op zijn beleid, daar zat de Romein niet op te wachten. En dus werd de welbespraakte maagd op 12 februari 303 gekruisigd, na twaalf eerdere martelingen overleefd te hebben.
 

Teenincident 
Waar die kruisiging plaatsvond, daarover verschillen de legendes. Sommige laten Eulàlia sterven op het Plaça de l’Ángel, ´toevallig´ ook plek waarop de heilige (sinds 633) veel later tijdelijk een teen zou verliezen. Dat gebeurde toen de resten van Eulàlia werden overbracht van de Santa Maria de les Arenes (later de Santal Maria del Mar) naar de kathedraal aan het Plaça Nova, op een schone julidag in 1339.

Een datzelfde jaar in het Latijn geschreven verslag van de verhuizing wijdt geen woord aan het teenincident. Wel bevat het document een gedetailleerde beschrijving van Eulàlia's vlag, die in de processie werd meegevoerd door bisschop van Barcelona, Guillen de Torellas. De anonieme auteur heeft over een vlag´ met een wit kruis op een rood vlak, dat het wapen is van genoemde bisschop, en een afbeelding van Santa Eulàlia, in haar linkerhand een kruis en in haar rechterhand een palmtak.´

Verschillende ontwerpen voor de vlag van Eulàlia.
Na die tijd is er nog flink gesleuteld aan de vlag, die in ieder geval vanaf 1588 (mogelijk eerder) de officiële vlag van de stad Barcelona was. Het kleinood moet twee uitvoeringen hebben gehad, menen vlaggenkundigen. De standaardversie deed dienst in vredestijd, vooral tijdens de religieuze processies,  met die van het Corpus Christi feest als belangrijkste. En dan was er het ´modelletje oorlog´, een handzame banier waarmee de host (militie) van de stad ten strijde trok.
Verbranding van Eulàlia´s vlag. Duitse gravure, wrsch. 18e eeuw.

De laatste keer gebeurde dat in 1714, tegen de troepen van Filips V. Met fatale afloop. De stad werd ingenomen, Eulàlia´s vlag verdween op de brandstapel en haar feest werd verboden.


Sprinkhanenplaag 
Nu stelde dat feest toch al niet zoveel meer voor, sinds Eulàlia in 1687 het patronaat over Barcelona was ontnomen ten gunste van collega-maagd Mercè, die de stad dat jaar had verlost van een sprinkhanenplaag. 

In 1868 mocht Eulàlia van de paus toch weer de stad beschermen, maar wel samen met Mercè. Die laatste had zich in de tussenliggende jaren van een onaantastbare positie verzekerd.

En zo is het tot op heden: het grote feest van de stad (eind september) is dat van Mercè. Uit protest laat Eulàlia - voor altijd een dertienjarige puber en dus opstandig - het af en toe regenen op 24 september, de naamdag van haar concurrente.
In 1924 was Eulàlia´s protest echter niet van water, maar uit steen gehouwen: haar beeld in de kathedraal sprong van z´n sokkel en ging in het stadhuis klagen bij de burgemeester – zonder succes.


Deze week werd bekend wat een gemiddeld gemeenteraadslid van Barcelona als bruto jaarsalaris (incl. onkostenvergoedingen) opstrijkt: 93.837 euro.
Een béétje veel in crisistijd, vinden gewone Barcelonezen. 
De vlag van Eulàlia nu.

Op 12 februari staan diezelfde grootverdieners op het stadhuisbalkon en zwaaien met Eulàlia´s vlag, in Catalonië - oh ironie! - de ´vlag van onze vrijheden´ genoemd.  Wie weet verschijnt ook de heilige zelf ten tonele. Dit keer niet uit eigenbelang, maar om op te komen voor de burgers van de stad. Was dat niet de taak van een stadsheilige? Zet ´m op, Laia! 


Gefeest wordt er gelukkig ook nog tijdens La Laia 2013. Klik hier  voor een pdf van het volledige programma.




BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

06-02-2013

Nu Bárcenas, toen de val van Barcelona

De financiële markten reageren altijd op binnenlandse onlusten, waar ook ter wereld.  De Spanjaarden kibbelden  deze week rond de rekening B van señor Bárcenas. Gevolg: dalende beurskoersen plus een forse stijging van de Spaanse risicopremie.
Links de inname van Barcelona in 1939, rechts de beurs van New York in hetzelfde jaar.

In de jaren dertig van de vorige eeuw zorgde de Spaanse Burgeroorlog voor veel financiële onrust. Hoe reageerde de beursen bijvoorbeeld op de val van Barcelona, 26 januari 1939? Lees het in The Financial Times van vandaag, 74 jaar geleden:

The stockmarket fell last week three days before Barcelona. Stock prices had been weak since the first of the year and when last week’s break came they were already back at what Dow theorists call “resistance levels” (146 for Dow-Jones industrial averages, 28.8 for railroads) set by the previous reaction in November and December. Both industrial and railroad averages plummeted through these levels on heavy trading volume.
With most of Europe convinced that the fall of Barcelona was not the end of the trouble but perhaps the real beginning, war-scare was doubtless primarily to blame for the break. Brokers reported heavy liquidation from abroad. Acute weakness in foreign dollar issues led bond prices down. The Dutch guilder was weak. And, as always when Europe has the jitters, the heavy flow of gold to the U. S. quickened. In one day last week London arranged to ship £14,000,000.


BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

05-02-2013

Het vurige carnaval van Barcelona


De Barcelonezen vieren hun carnaval (carnestoltes) vol vuur.  Vooral tijdens het gemaskerde bal stijgt van oudsher de temperatuur tot grote hoogten. Al in de 18e eeuw had de stad Balls de la Patacada. Bij die ‘klapdansfeesten´ verscheen iedereen gemaskerd, om lekker anoniem uit de bol te kunnen gaan.
Een gemaskerd carnavalsbal in het Barcelona van 1860.

Het festijn begon altijd heel onschuldig en formeel. Een heer vroeg de dames van zijn keuze ten dans door haar een snoepje aan te bieden. Maar uiteindelijk ging het er woest aan toe, en werd de dames door de heren (en vice versa) tot dansen ´genood´ door ze een flinke klap (pata) op de rug te verkopen.
 


Midden 19e eeuw was het gemaskerd bal van Gran Teatre del Liceu befaamd. Het gebouw aan de Ramblas was bij de opening in 1847 nog niet het elitaire cultuurhuis van later. Een jaar na de opening hield het Liceu al zijn eerste carnavalsbal. De autoriteiten hadden in het feest toegestemd, op voorwaarde dat de helft van de opbrengst naar goede doelen zou gaan. 

Het is onwaarschijnlijk - autoriteiten zijn veel meer van ´als het kalf verdronken is´ - , maar wie weet ging het hier om een gemeentelijke voorzorgsmaatregel, bedoeld om de geesten gunstig te stemmen. 





Geesten in drievoud 
Meer precies: geesten in drievoud. Want op de plek van het theater had vanaf 1662 het convent van de Trinitariërs-orde gestaan. Totdat de Barcelonezen het gebouw (en vele andere kloosters) in brand staken, tijdens de volksopstand van 1835. Dezelfde mensen dus, die nu wild dansten bovenop de hoofden van de monniken – een aantal Trinitariërs lag onder het theater begraven.
Het Trinitariërs-convent.

De Drievuldigen waren een tijdlang tevreden met de ´gemeentedeal´, zo leek het. Toen werd het 1861. Dat jaar ging het er tijdens het carnavalsbal wel heel wild aan toe boven de hoofden van de monniken. Na de nachtelijke afloop van het feest brandde het theater tot de grond toe af. 


“Een omgevallen, nog brandende olielamp”, luidde de officiële verklaring. “De wraak van de Trinitariërs”, fluisterden de (bij)gelovige zielen onder de Barcelonezen. Tussen het puin werd, zo gaat het verhaal, ook nog een papier gevonden met de volgende raadselachtige tekst:
"Ik ben een uil, zonder bindingen, als je weer opstaat, kom ik terug om je te verbranden. "


Het Liceu-theater verrees uit zijn as. In 1994 brandde het opnieuw af. Tot op de dag van vandaag is de oorzaak onbekend.









Carnestoltes 2013
Theater Liceu is géén locatie tijdens Carnestoltes 2013 (7-13 febr)! Het programma in 
vogelvlucht:
Donderdag 7 februari: aankomst Prins Carnaval; Dijous Gras (Vette Donderdag; eetfestijnen met vetrijk voedsel )
Zaterdag 9 februari: wijkoptochten
Zondag 10 februari: optocht Prins Carnaval; La Naranjada (het grote confetti- en ballonnengevecht)
Maandag 11 februari: gemaskerd bal (volwassenen- en kinderversie)
Woensdag 13 februari: Begrafenis van de sardine (sluitingsritueel)


Voor het volledige programma, zie de carnavalwebsite van de gemeente Barcelona.


BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

03-02-2013

Rothschild op de Ramblas



 Nu de caso (zaak) Bárcenas (Zwitserse bankrekeningen, schaduwboekhoudingen) ook in Nederland een trending topic is, op deze a-modieuze blog toch ook maar een stukje over geld. Niet over het grote geld in Spanje, maar over een jodenfooi, ooit gegeven in Barcelona.

Door een Rothschild, dat wel. De fameuze joodse bankiersfamilie deed vanaf 1832 zaken in het Spanje (mijnen, olie, spoorwegen, financiële diensten et cetera et cetera). Pas een halve eeuw later echter, in 1884, bezocht een Rothschild voor het eerst Barcelona .
 

Het ging om de banking baron, Edmond de Rothschild. Net als veel andere rich and famous, wilde ook deze Edmond wel eens lekker incognito op stap in Barcelona. Lekker struinen over de Ramblas, net als ieder ander. En dan iets drinken in een café voor gewone mensen.




Las Ramblas, circa 1884.

Edmond de Rothschild, de banking baron.
Die wandeling begon op de Rambla Santa Mònica. Daar was Rotschild namelijk te gast bij collega-bankier Manuel Girona en zijn Banc de Barcelona, Spanje´s eerste privé-bank, die was gehuisvest in de voormalige Fundición de Cañones.

Kunst & Cultuur
Waar de heren over spraken? Weinig over bankzaken, veel meer over hun gezamenlijke passie, Kunst & Cultuur.

Edmond de Rothschild was een verwoed kunstverzamelaar en in zijn eentje verantwoordelijk voor een flink deel van de collectie van het Louvre in Parijs. Manuel Girona studeerde ooit een blauwe maandag architectuur, een vroege liefde die hij nooit was vergeten. Eenmaal een steenrijke zakenman stak hij zijn geld dan ook graag in oude en nieuwe gebouwen - als het even kan ontwierp hij de laatste zelf. 

  De Fundición de Cañones anno 2013.

Enthousiast vertelde Girona aan Rothschild dan ook over het kleurrijke verleden van zijn bankgebouw, dat hij een jaar eerder nog door Josep Oriol Mestres, chef-architect van de kathedraal, had laten verbouwen. Wist Edmond overigens dat in het gebouw, behalve kanonnen, ook klokken waren gemaakt, waaronder Honorata, de rebellenklok van de kathedraal. Over die kathedraal had Girona trouwens nog een nieuwtje, maar Rothschild wilde toch een stukje wandelen? Naar buiten dus.





Catalaanse held 
Eenmaal op de Ramblas liepen de beide bankiers eerste een stukje naar links, naar het Plaça del Portal del Pau, waar bouw van het standbeeld voor de Catalaanse - volgens Girona althans - zeeheld Columbus in volle gang was. Vervolgens ging het rustig kuierend richting Plaça de Catalunya. Onderweg vertelde Girona honderduit over zijn plannen voor de kathedraal, die dankzij hem na zoveel eeuwen eindelijk het aanzien zou krijgen dat zij verdiende.

Geen trek in bier, heren? Cerveceria Gambrinus aan de Rambla Santa Mònica Foto: 1882.
Vlak voor het Plaça de Catalunya werd er aangelegd bij Cafè Moka, voor de koffie. Toen de rekening kwam, was deze uiteraard zeer bescheiden. Edmond de Rothschild betaalde. Als fooi gaf hij een hele duro, een klein kapitaal voor de gewone werkman anno 1884. “Caramba”, riep de verbaasde ober dan ook, “zo´n fooi is zelfs voor een Rothschild fors!”

Terug op de Ramblas vroeg de verbaasde Edmond aan Manuel Girona: “Hoe wist die man wie ik was?”

Sommige details van bovenstaand verhaal (waar spraken de heren werkelijk over?) kloppen mogelijk niet helemaal. Wat wél zeker is: de huidige betekenis van ‘een jodenfooi geven` stamt niet uit 1884.




BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

30-01-2013

Waarheid en verbeelding op het Plaça Felip Neri


Op het Plaça Sant Felip Neri buitelen waarheid en fantasie over elkaar hen. 

Ruiz Zafóns Nuria Montfort woonde aan het plein, ´te midden van schaduwen´. De bejaarde Antoni Gaudí prevelde in het godshuis van het Plaça elke dag tot God. Jean-Baptiste Grenouille (The Perfume) doodde er zijn roodharige pruimenverkoopster, zij het per ongeluk.

Ook vielen er, op 30 januari 1938, Italiaanse bommen op deze plek. De kerk op het plein draagt nog steeds de stenen littekens. ´Stille getuigen' worden die dan genoemd
.
´Kogelgaten´, zei het Franco-regime. ´Republikeinen fusilleerden tijdens de oorlog katholieke geestelijken hier.´
 

Of is zelfs deze poging tot geschiedvervalsing een mythe – graag als waarheid gebracht door sommige Catalaanse historici (gisteren nog in het dagblad El Periódico)?

Het zou zo maar kunnen. In 1958, dus hartje Franco-tijd, publiceerde de gemeente Barcelona het pamflet La Plaza San Felipe Neri, ayer, hoy y mañana (Het plein van San Felipe Neri, gisteren, vandaag en morgen). 

In de tekst duidelijke taal over het bombardement: `…het prachtige plein werd gehavend door de oorlog… een van de zwaarste vliegtuigbommen viel er, en het was onvermijdelijk dat de luchtdruk in zo'n gesloten ruimte een enorme schade veroorzaakte.’  Drie gebouwen werden praktisch weggevaagd.' Ook werden de muren van de kerk en het klooster 'op een afgrijselijke manier doorzeefd.´

Over mogelijk ‘doorzweefde geestelijken’ geen woord van de auteur, stadsarchitect Adolf Florensa. Liever heeft hij het over zijn plannen voor het plein ´van morgen´.


Begin jaren zestig volgde de praktijk. Een gildehuis geplukt van hier, een gildehuis dat komt van daar, een mooie fontein in het midden… en klaar is je eeuwenoude, authentieke plein.

De massamoord die 75 jaar geleden plaatsvond, is helaas geen product van de verbeelding, en evenmin een ongeluk.  De koele cijfers: tweeënveertig slachtoffers, waaronder dertig kinderen.





BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

28-01-2013

Hoe de bouwmeester van de Santa Maria del Pi zijn ziel redde


54 meter hoog is de achthoekige klokkentoren van de Santa Maria del Pi. De toren heeft zes klokken. Met haar 1808 kilo is Antonia de zwaargewicht. Haar vier lichtere zusters heten Vicenta, Andreua, Maria en Josepa, haar kleine broertje Esquirol.

Simpele, eenduidige gegevens zijn het, maar met een lange, trage voorgeschiedenis.

Het begon allemaal in 1379, het jaar waarin koning  Pedro IV een flinke zak geld ophoestte voor de bouw van de klokkentoren. Toen de koning echter acht jaar later stierf, was de toren letterlijk nog geen meter opgeschoten. 


Wat een laksheid! Pedro - vanwege zijn obsessie voor orde en netheid vaak aangeduid als ´de Ceremoniële´ - moet op zijn sterfbed hebben liggen knarsetanden van woede.
Het ergste hoefde hij gelukkig niet mee te maken. In 1391, vier jaar na Pedro´s dood, werd de torenloze Santa Maria del Pi plotseling als ´af´ beschouwd.

In loop van de 15e  eeuw sloeg men toch weer aan het bouwen en verbouwen. De klokkentoren stond pas in 1460 op het programma. Bouwmeester Bartolomé Mas was er tot zijn dood in 1497 nog behoorlijk druk mee.






Honderd traptreden
Ruim honderd jaar wachten op een klokkentorentje? Het lijkt de Sagrada Família wel! Dergelijk slakkengedrag gaat de immer stipte Barcelonezen boven de pet. Dit slappe gedoe kan slechts een buitengewone verklaring hebben.

En zo werd weer eens een legende geboren.

Die vertelt dat de bouwmeester van de Santa Maria del Pi moeite had met het vinden van de juiste stenen voor de bouw van de klokkentoren. De duivel rook zijn kans. Op een dag verscheen hij op de bouwplaats, een en al behulpzaamheid. Nee, zijn drukke schema belette hem om fysiek een handje te helpen, maar die stenen, daar kon hij de bouwmeester wel aan helpen. “Tegen mijn gebruikelijke tarief”, vervolgde hij gemaakt nonchalant zijn aanbod, “te betalen na voltooiing van de laatste van de honderd traptreden van de toren”.


De bouwmeester wist wat de prijs was die de duivel vroeg, maar ging toch akkoord.

Dealing with the Devil
Grijs haar, wijs haar 
Vele jaren verstreken. Het werk aan de klokkentoren vorderde moeizaam, maar op een dag was de nu grijze bouwmeester dan toch klaar met traptrede nummer 99. ‘Grijs haar wijs haar´, luidt het spreekwoord. Of was wat de man vervolgens deed, gewoon boerenslimheid:  hij stopte met de bouw van de klokkentoren en ging gewoon lekker verder met de rest van kerk!

Weer gingen de nodige jaren voorbij. De bouwmeester bouwde vrolijk voort aan de Santa Maria del Pi. Totdat zijn tijd was gekomen en hij een natuurlijke dood stierf. Zijn zonen, die de duivel niets verplicht waren, voltooiden vervolgens in een wip de klokkentoren.


De duivel is overal. Ook in de Santa Maria del Pi!





 Zelf de Santa Maria del Pi bewonderen? De kerk is een vaste stop tijdens onze gloednieuwe tapas-wandeltour!  Klik hier voor meer info.



BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

24-01-2013

Het fotoalbum van Carlos Ruiz Zafón (21)

'Kort daarop kwam de auto voor het Café de la Opéra tot stilstand. De gebruikelijke menigte voor theater Liceu, aan de overkant van de straat, was al naar binnen gegaan voor de avondvoorstelling en de Ramblas waren zo goed als verlaten.'
De gevangene van de hemel, pagina 138

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!