Carnaval in Barcelona - feest met een visluchtje

Carnaval in Barcelona, 7 februari 1932. Foto: Josep M. de Sagarra

Vette Donderdag (Dijous Gras) vandaag. Met botifarras en vleestortillas vieren de Barcelonezen  de aankomst van de Rei Carnestoltes in de wijk La Ribera.
La Ribera en dan vooral El Born (de buurt van de Santa Maria del Mar) is de laatste jaren het bruisend centrum  van het carnaval, net zoals in de Middeleeuwen. In latere tijden kon het er ook elders vurig aan toegaan, soms zelfs letterlijk , zoals tijdens het carnaval van 1861.

Sardine
Het 19de eeuwse carnaval werd, net als nu, afgesloten met het begraven van de sardine (Enterrament de la Sardina), op Aswoensdag. Favoriete plek was de berg Montjuïc, een voorkeur die bleef totdat Franco aan het carnavalsfeest een (voorlopig) einde maakte.

Touwtje springen bij Les Tres Pins. Foto: Pérez de Rozas, AFB

Op Aswoensdag kon je carnavalsverenigingen de Montjuïc zien opgaan, gewapend met stokken waaraan de beeltenis van een kat bungelde, in plaats van die van een heilige. Kinderen droegen vanaf Poble-Sec kleurig aangeklede 'sardines' naar boven. 

'Uitzicht op een deel van Barcelona vanaf de Bron van de Drie Pijnbomen'

Bron van de Drie Pijnbomen

Favoriete begraafplaats van de nepvis was de Bron van de Drie Pijnbomen (Fonts del Tres Pins), genaamd naar drie pijnbomen die de bron omringden, vlakbij de plek waar nu het Miró-museum staat. Dat ging er soms verbazingwekkend realistisch aan toe, compleet met lijkkist en huilende weduwe. Maar na gedane zaken was het picknicken en lachen geblazen. Het mocht dan wel Aswoensdag zijn, maar overdrijven is ook een vak.

De sardine-traditie is op meerdere plaatsen in de stad weer in ere hersteld, compleet met weduwvrouw. De belangrijkste begraaflocatie is tegenwoordig vlakbij waar de koning vandaag welkom werd geheten, het Parc de la Ciutadella. De Montjuïc moet toekijken.




Het begraven van de sardine, 1936. Foto: Pérez de Rozas, AFB.

Geen vlees maar vis
Carneval, de naam zegt het al, is het feest van het vlees en de bijbehorende lusten. Waarom begraven de Spanjaarden dan geen vlees (carne in het Spaans, carn in het Catalaans) op Aswoensdag, maar vis?
Al in 1848 kwam Pascual Madoz in zijn 'Geografisch, statistisch en historisch woordenboek van Spanje' met de volgende verklaring:  in  oude tijden begroef men het kadaver van een geslacht varken, dat de naam 'sardina' kreeg. En zo sloeg op een gegeven moment de verwarring haar slag. Aldus Madoz.

Sinds 1848 zijn voor zover ik weet geen mensen opgestaan met een utileg die meer hout snijdt.  Verder onderzoek is dus nodig,  zoals wel vaker bij het onderwerp 'Spanje en eetbare objecten'.

Programma Barcelona Carnaval 2016

 Barcelona Revisited - bijzondere fiets- en wandeltours

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

Het voorlopig laatste carnaval in Barcelona

Fotograaf Carlos Pérez de Rozas Masdéu nam deze foto´s (met zelfs een 'Hollands' tintje) tijdens het carnaval van 1936. Het zou voorlopig de laatste keer zijn dat het feest massaal werd gevierd: twee maanden later begon de Spaanse Burgeroorlog.

Tijdens de Franco-dictatuur was slechts het kindercarnaval toegestaan en dan alleen in privé-woningen en geautoriseerde ruimten.




Pas in 1980, vijf jaar na de dood van Franco, vierden de Barcelonezen weer carnaval zoals het hoort: uitbundig, zoals ze dat deden in 1860 bijvoorbeeld:

 

Het Barcelona Carnaval 2014 begint morgen 27 februari en duurt t/m 5 maart. Klik hier voor meer info en een pdf van het volledige programma (engelstalig).






BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

Het vurige carnaval van Barcelona

De Barcelonezen vieren hun carnaval (carnestoltes) vol vuur.  Vooral tijdens het gemaskerde bal stijgt van oudsher de temperatuur tot grote hoogten. Al in de 18e eeuw had de stad Balls de la Patacada. Bij die ‘klapdansfeesten´ verscheen iedereen gemaskerd, om lekker anoniem uit de bol te kunnen gaan.

Een gemaskerd carnavalsbal in het Barcelona van 1860.

Het festijn begon altijd heel onschuldig en formeel. Een heer vroeg de dames van zijn keuze ten dans door haar een snoepje aan te bieden. Maar uiteindelijk ging het er woest aan toe, en werd de dames door de heren (en vice versa) tot dansen ´genood´ door ze een flinke klap (pata) op de rug te verkopen.
 

Midden 19e eeuw was het gemaskerd bal van Gran Teatre del Liceu befaamd. Het gebouw aan de Ramblas was bij de opening in 1847 nog niet het elitaire cultuurhuis van later. Een jaar na de opening hield het Liceu al zijn eerste carnavalsbal. De autoriteiten hadden in het feest toegestemd, op voorwaarde dat de helft van de opbrengst naar goede doelen zou gaan. 

Het is onwaarschijnlijk - autoriteiten zijn veel meer van ´als het kalf verdronken is´ - , maar wie weet ging het hier om een gemeentelijke voorzorgsmaatregel, bedoeld om de geesten gunstig te stemmen. 

Geesten in drievoud 

Meer precies: geesten in drievoud. Want op de plek van het theater had vanaf 1662 het convent van de Trinitariërs-orde gestaan. Totdat de Barcelonezen het gebouw (en vele andere kloosters) in brand staken, tijdens de volksopstand van 1835. Dezelfde mensen dus, die nu wild dansten bovenop de hoofden van de monniken – een aantal Trinitariërs lag onder het theater begraven.

Het Trinitariërs-convent.

De Drievuldigen waren een tijdlang tevreden met de ´gemeentedeal´, zo leek het. Toen werd het 1861. Dat jaar ging het er tijdens het carnavalsbal wel heel wild aan toe boven de hoofden van de monniken. Na de nachtelijke afloop van het feest brandde het theater tot de grond toe af. 

“Een omgevallen, nog brandende olielamp”, luidde de officiële verklaring. “De wraak van de Trinitariërs”, fluisterden de (bij)gelovige zielen onder de Barcelonezen. Tussen het puin werd, zo gaat het verhaal, ook nog een papier gevonden met de volgende raadselachtige tekst:
"Ik ben een uil, zonder bindingen, als je weer opstaat, kom ik terug om je te verbranden. "

Het Liceu-theater verrees uit zijn as. In 1994 brandde het opnieuw af. Tot op de dag van vandaag is de oorzaak onbekend.

Carnestoltes 2013
Theater Liceu is géén locatie tijdens Carnestoltes 2013 (7-13 febr)! Het programma in 

vogelvlucht:
Donderdag 7 februari: aankomst Prins Carnaval; Dijous Gras (Vette Donderdag; eetfestijnen met vetrijk voedsel )
Zaterdag 9 februari: wijkoptochten
Zondag 10 februari: optocht Prins Carnaval; La Naranjada (het grote confetti- en ballonnengevecht)
Maandag 11 februari: gemaskerd bal (volwassenen- en kinderversie)
Woensdag 13 februari: Begrafenis van de sardine (sluitingsritueel)

Voor het volledige programma, zie de carnavalwebsite van de gemeente Barcelona.

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!