In Barcelona´s dierentuin blijft de geschiedenis grotendeels ondergronds

De resten van de bolwerken in de dierentuin van Barcelona.

Barcelona´s dierentuin is op de schop. En dat levert archeologische verrassingen op. Of verrassingen… steek in Barcelona een spa of schop in de grond en je vind altijd wel iets uit een ver verleden. Deze week gebeurde dat bijvoorbeeld op de Turó de Rovira.

 Bij het toegankelijker maken van het luchtafweergeschut uit de Spaanse Burgeroorlog op deze heuvel zijn resten gevonden van, zo lijkt het, een Iberisch dorp uit de tweede eeuw voor Christus.

Het Barcelona van 1714 ingetekend op een moderne kaart. Rechtsonder in rood de stervormige citadel, gebouwd in de periode 1715-1718.

De vondsten in de dierentuin zijn veel minder oud. Het gaat om twee bolwerken. Het eerste is het Llevant bolwerk uit de 16de eeuw, een van de elf versterkte plekken in de stadsmuur die in 1714 Barcelona moesten beschermen tegen de troepenvan Filips V.

IJdele hoop. Filips nam de stad in, brak die voor een deel af en zette op de vrijgekomen plek een gigantische citadel  neer. Ook deze Ciutadella had bolwerken, vijf om precies te zijn. Waaronder eentje dat de naam Don Fernando kreeg en gedeeltelijk werd gebouwd op de resten van het Llevant bolwerk.

Giraffen
Het Ciutadella fort werd later een park met dezelfde naam, dat weer later een dierentuin kreeg.  De resten van beide bolwerken zijn gevonden op de plek waar straks weer de giraffen moeten struinen. Zand over de geschiedenis dus, in afwachting van een volgende generatie Barcelonezen. Gelukkig zal bij het nieuwe dolfinarium wel een ander deel van het bolwerk zichtbaar blijven voor het publiek.

Van de citadel resteren nog wat gebouwen, waaronder het arsenaal, dat nu het Catalaanse parlement is. Meer verborgen sporen zijn er ook.  Zoals die in het gemeentelijk sportcentrum aan de rand van het park. Binnen bij het zwembad is een klein stukje te zien van wat ooit de baluard de la Reina was, het bolwerk van de Koningin.

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

Een Baskische ode op de Fossar de les Moreres

Een paar dagen geleden blies de Catalaanse president Artur Mas het referendum van 9 November definitief af.  Als er nog iets van stemmen komt die dag - Mas noemt het een alternatief referendum) dan heeft dat hooguit symbolische waarde.

Het kan natuurlijk toeval zijn, maar sinds een paar dagen brandt ook de eeuwige vlam op de Fossar de les Moreres niet. Deze Begraafplaats van`de Moerbeibomen, pal naast de Santa Maria del Mar, is volgende de traditie de plek waar veel van de slachtoffers van 11 september 1714 liggen begraven. “We hebben die dag weliswaar verloren”, zegt de vlam, “maar onze spirit, onze geestkracht, is toch maar mooi ongebroken gebleven.”

Een voor het Catalaanse nationalisme bijna heilige plaats, waar regelmatig ook nationalistische Barça-aanhangers naar toe trekken. Zoals deze supportersclub op de foto hierboven uit de wijk Les Corts. De damen ene heren kwamen een ode brengen aan hun ‘gevallen kameraden’ van driehonderd jaar terug.



Catalaans bier
Vandaag echter was het Catalaanse monument het domein van andere blaugranas. De supporters van Eibar brachten er goedgeluimd een ode aan het Catalaanse bier.
Eibar ligt in Baskische provincie Gipuzkoa. Een plaatsje van 28.000 inwoners. De plaatselijke voetbalclub heeft een piepklein stadion met een nog kleiner veld. Bij een corner moet de tribune bijkans naar achteren worden geschoven om iets van een aanloop mogelijk te maken. Zo klein dus. Maar wel mooi in de Spaanse Primera División spelen, dit jaar voor het eerst.

 Vandaag was het Catalaanse monument het domein van andere blaugranas

En vanavond dus tegen Barça. Over de uitslag maakten de Eibar-supporters zich weinig illusies. Drie-één voor Barça. Eén tegendoelpunt van hun club, dat zou al heel mooi zijn. Daarmee zou de eer van de club zijn gered.
Waarmee ze onbewust een ode brachten aan de vlam die dus niet brandt.

De Eibar-fans die ik later op de Ramblas tegenkwam waren overigens nóg optimistischer: drie-één, inderdaad.  Maar wel mooi voor Eibar:

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

11 september - de dagen erna

De Coronela is terug.

De dagen na 11 september. In 1714 was de stemming zo:
 “Sommige winkels openden de dertiende in de middag. De dag erna gingen de meeste winkels in de ochtend open. De handel begon weer en ambachtslieden keerden vreedzaam terug naar hun werk, alsof er helemaal niets was gebeurd in de stad. In de winkels waarvan de eigenaren gestorven waren zag je hun in rouwkleding gehulde vrouwen en kinderen. Alles bleef kalm, de gezichten van de Barcelonezen reflecteerden sereniteit, aandacht en beleefdheid. Wanneer je hen vroeg naar het beleg en de verdediging, antwoordden ze dat dit allemaal verleden tijd was, iets waarover niet gesproken zou moeten worden. Vervolgens veranderden ze subtiel van onderwerp.”

Aldus Frances de Castellví in zijn Narraciones Históricas desde el año 1700 hasta el año 1725.   In 1714 was Castellví kapitein van de Coronela, de burgermilitie van Barcelona. Een ooggetuige dus, uit het goede kamp.

Dankzij God
Maar ook de vijand was onder de indruk van die coole Catalanen. Dat blijkt uit de memoires van de hertog van Berwick,  Filips V’ opperbevelhebber.  Natuurlijk, de hertog zelf had de Barcelonezen al een klein zetje in de goede richting gegeven. Pas op 13 september, twee dagen na de overgave, liet hij zijn troepen Barcelona binnentrekken. Zo konden de inwoners al wennen aan het idee. En eigenlijk was hij nóg meer onder de indruk van het gedrag van zijn eigen soldaten, die de stad, ‘die ze toch met geweld hadden ingenomen’, níét plunderden. “Dit kunnen wij alleen toeschrijven aan God, omdat alle menselijke macht de soldaten niet had kunnen tegenhouden.” 

Maar toch, de hertog is aangenaam verrast wanneer zijn troepen de ochtend van 13 september de stad in marcheren. De bewoners bleven rustig in hun huizen en winkels of keken op straat naar de passerende troepen 'als in tijden van vrede'. "Bijna ongelooflijk, zoveel rust, een moment slechts na zoveel verwarring.”

'Barcelona was verbrijzeld. Er was geen huis dat niet door een bom was geraakt'

Sommige moderne historici kijken toch wat anders naar die Barcelonezen van 1714 en hun back to normal gedrag. Joaquim Albareda bijvoorbeeld, een Catalaanse specialist in de Spaanse Successieoorlog. In een interview met de krant El Periódico zei hij onlangs: “Barcelona was verbrijzeld. Er was geen huis dat niet door een bom was geraakt. De werkplaatsen en magazijnen waren leeg. Wat er gebeurde, is dat de leden  van de Coronela snel hun uniform uittrokken en werkkleding aantrokken. Want de repressie was hevig. Er werd een terreur-politiek gevoerd.”

Met andere woorden: de Barcelonezen deden maar alsof. Uit lijfsbehoud.
Vanochtend was het voor hun navolgers werkelijk business as usual. Uiteraard. Waarschijnlijk is dat anders op 10 november. De dag na het referendum.



BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

Moment van vrijheid in Barcelona

 

El món neix en cada besada, heet de fotomozaïek.  In elke kus wordt de wereld geboren. De reuzenzoen siert sinds kort een muur aan het Plaça de Isidre Nonell, in de oude binnenstad van Barcelona. 

Kunstenaar Joan Fontcuberta maakte het acht bij vier meter grote kunstwerk met 4000 foto´s die lezers van de Catalaanse krant El Periódico naar de redactie zonden.  Een ‘Moment van Vrijheid’ moest het onderwerp zijn. Een thema dat natuurlijk alles te maken heeft met de in de straten van de stad niet te ontlopen viering van 300 jaar 1714.

De muur aan het plein van Isidre Nonell, schilder van naamlozen en outcasts, is na een paar weken al een bijna verplichte kusplek voor Barcelonezen en veel toeristen. Ook het al wat oudere stel op de foto´s hierboven lijkt even een flinke pakkerd te overwegen. Maar uiteindelijk zien de twee er toch maar vanaf.

Een moment van vrijheid.

Naschrift:

Een paar dagen geleden ontving El Periódico nóg een foto van een lezer. Een opname van het verwaarloosde graf van Isidre Nonell op de Montjuïc-begraafplaats.

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

Voorlopig resultaat Via Catalana: een spoorlijn

Precies een jaar na de massademonstratie voor de onafhankelijkheid volgt vandaag een nieuw vertoon van macht door de onafhankelijkheidsbeweging in Catalonië. De Via Catalana  is volgens de organisatoren een volgende stap op weg naar Catalonië als nieuwe Europese staat. De meer dan 300.000 deelnemers die samen de 400 kilometer lange keten vormen willen voor Spanje en de rest van wereld een beeld creëren van een Catalonië dat één en vastberaden is.


Het volk als leider
Het recht op zelfbeschikking wordt volgens recente peilingen verdedigd door zo´n 70% van de Catalanen; ruim 54 % wil onafhankelijkheid. Het grootste deel (70 %) van deze laatste groep bevindt zich volgens analisten aan de linkerkant van het politieke spectrum. Het streven naar onafhankelijkheid wordt de laatste jaren, en zeker sinds 2010 en het debacle  rond het autonomiestatuut  ( het Spaanse Constitueel Hof verwierp onder meer de wettelijke  grondslag van het begrip ‘ natie’ in de tekst), geleid door de civil society.  

Daarbij  gaat het om een mengeling van oud en nieuw. Nieuwe generaties Catalanen verdedigen de onafhankelijkheid op dezelfde manier waarop hun ouders en grootouders opkwamen voor `vrijheid, amnestie en autonomie´ (de kreet van de grote demonstratie op 11 september1977). Voor veel ouderen, de afgelopen decennia getuigen van de vele moeizame pogingen tot begrip tussen Spanje en Catalonië, is de huidige beweging een nieuw begin. 

De Catalaanse regering vandaag tijdens de bloemenhulde bij het standbeeld van Rafael Casanova, held van 1714. Vierde van rechts president Artur Mas. (foto El Periodico)

Radicale nationalist
Voor Artur Mas kwam die nieuwe start pas op 12 september vorig jaar. Gedwongen door de ‘bijzondere omstandigheden’ transformeerde Mas zich tot een radicale nationalist. Hij schreef nieuwe verkiezingen uit en vroeg de kiezers hem te helpen aan een ‘uitzonderlijke meerderheid’. Alleen op die manier zou hij hen kunnen leiden op de weg naar onafhankelijkheid. 

Mas verloor de verkiezingen. Sindsdien holt hij achter zijn volk aan

Mas en zijn CIU verloren de verkiezingen. Sindsdien holt hij achter (circa de helft van) zijn volk aan, terwijl links en rechts aan hem wordt getrokken. Regeren kan hij alleen nog met gedoogsteun van Esquerra Republicana Catalunya (ERC), een partij die al eind de jaren tachtig voluit voor de onafhankelijkheid koos. ERC wil een referendum ´ja of ja´ in 2014, evenals het burgerinitiatief Asemblea Nacional Catalana, organisatoren van de menselijke keten van vandaag. Aan de andere kant staan de christendemocraten van Unió (de U van CIU) en de grote Catalaanse ondernemingen, beiden tegenstanders van een Catalonië los van Spanje.

Om op adem te komen kwam de Catalaanse president dit weekend met een plan B: als het niet lukt om een referendum voor 2014 af te spreken met de regering Rajoy, dan maar plebiscitaire verkiezingen in 2016. Twee dagen later was Mas, gedwongen door de symboolkracht van ‘1714` weer terug bij 2014, maar dit keer met een referendum dat door Spanje ‘getolereerd`  zou moeten worden.

Desastreuze consequenties
De reactie van de Spaanse regering laat weinig ruimte voor vragen. Spanje zal met geen enkel referendum instemmen, verklaarde minister van Buitenlandse Zaken José Manuel García Margallo gisteren bij de opening van het Foro España Internacional, een promotie-instrument van het Spaanse bedrijfsleven. Catalonië moet maar eenzijdig de onafhankelijkheid uitroepen (waar ERC toe bereid is), met ‘desatreuze consequenties’’ - de minister noemde verlies van het EU-lidmaatschap, en 20-25 % minder BNP. En de Via Catalana van vandaag? ´Die leidt nergens naar toe.´

Want Catalonië is geen Baltische staat, weet de ervaren diplomaat García Margallo als geen ander;  geen enkele politieke grootmacht, noch de EU, heeft belang bij een onafhankelijk Catalonië. Toen Artur Mas zich vorig jaar meldde in Brussel had dan ook niemand tijd voor hem. Oude wonden gingen open. Mas´ mentor, de ‘eeuwige` (1980-2003) president Jordi Pujol mocht zich in het buitenland graag presenteren als staatshoofd. In 1990 werd hij na veel gelobby zeven minuten ontvangen door Ronald Reagan. Als de Govenor of Catalonia.


Fer país
Madrid nam Pujol wél serieus, noodgedwongen. Pujol was graag bereid linkse en rechtse minderheidsregeringen te steunen, maar niet voor niets natuurlijk. Een belastingverlaging hier, een versoepeling van het arbeidsrecht daar. Met de eeuwige dank van zakenman Joan Rosell, jarenlang voorzitter van Catalaanse werkgeversorganisatie en sinds 2011 voorman van de Spaanse versie.

Want bij het fer país (‘land maken’)  van Pujol gingen de belangen van de heersende zakenklasse boven alles. Wat dat betreft was er 2010 bij het aantreden van Pujols politieke erfgenaam, de technocraat Artur Mas, niets aan de hand. Tot deze zich een jaar geleden  ontpopte als een revolutionair die dreigend zwaaide met de estelada, de vlag met de ster en symbool van de strijd voor een onafhankelijk Catalonië.  Dreigen deed Pujol alleen met de senyera, de officiële vlag van Catalonië, en uitsluitend in noodgevallen.

Inmiddels lijken de zaken, tegen alle uiterlijke schijn in, als vanouds.  Zie het voorlopige resultaat van een jaar lang V een spoorlijn naar de Barcelonese haven. Spanje´s  minister van Verkeer en Waterstaat Ana Pastor kwam het protocol voor de lijn begin september zelf inzegenen in Barcelona. ‘De kunst van het politiek bedrijven is het niet verkondigen van dwaasheden’, merkte de minister wijsneuzig op. Artur Mas zweeg en dacht aan Jordi Pujol.

Vanmiddag om vier uur Via Catalana. In Barcelona regent het op dit moment. Van de Catalanen bleef 46 % toch al thuis.

Hand in hand voor Catalonië

Via Catalana op de Chinese Muur...

Een succesnummer moet je herhalen, dachten de Catalanen van het burgercollectief Asemblea Nacional Catalana (ANC). De Baltische staten organiseerden op 23 augustus 1989 een 600 kilometer lange menselijke keten voor de onafhankelijkheid. Korte tijd later waren de soevereine staten Litouwen (1990) Letland, Estland (beiden 1991) een feit.

Voor zo´n ‘Via Catalana’ komt eigenlijk maar één dag in aanmerking: la Diada, de Catalaanse nationale feestdag op 11 september; de dag waarop de troepen van Filips V Barcelona innamen, nu bijna driehonderd jaar geleden. Sinds die gebeurtenis in 1714 is Catalonië geen staat, zeggen nationalisten, maar slechts een natie – en ook dat laatste wordt ontkend door ´Madrid´, gesteund door het Spaanse Constitutioneel Hof.

De Catalaanse weg zal op 11 september zo´n 400 kilometer lang zijn en lopen van Alcanar in het diepe Zuiden naar Le Perthus, het eerste dorp aan de Catalaanse kant van de grens met Frankrijk Al meer dan 350.000 personen hebben zich ingeschreven bij het ANC. Voorafgaand aan de grote dag in eigen land wordt in het buitenland flink geoefend. Vanaf half juli zijn wereldwijd al meer dan 90 korte ´wegen´ georganiseerd, tot op de Chinese Muur toe. De komende dagen staan menselijke ketens gepland in onder meer Dublin, Sidney en Lima.

 

... voor de Houses Of Parliament,  Londen...

Internationale aandacht
De ANC organiseerde vorig jaar op 11 september de grote massademonstratie in Barcelona, Toen onder het lemma Catalonië, nieuwe staat van Europa. De manifestatie, met zo´n 1,5 miljoen deelnemers een groot succes, was vooral richting Madrid gericht.

Dit keer is de noemer Catalaanse weg naar de onafhankelijkheid en gaat het vooral om internationale aandacht. Die is hard nodig, want de Catalaanse zaak krijgt tot nu toe nauwelijks politieke steun uit het buitenland. Bij die steun gaat het in eerste instantie niet eens om de onafhankelijkheid, maar om het recht van de Catalanen om zich via een eigen referendum uit te spreken over de eigen toekomst

De regering in Madrid zegt ‘nee’ tegen een  referendum, zwaaiend met de Spaanse grondwet

De conservatieve regering in Madrid zegt ‘nee’ tegen een Catalaans referendum, zwaaiend met de Spaanse grondwet. Die wet zegt dat over de toekomst van (delen van) Spanje alleen het Spaanse volk als geheel kan beslissen.

...Stanley Park, Vancouver.

Voor de regering van premier Rajoy is het toestaan van een referendum min of meer synoniem met de Catalaanse onafhankelijkheid. Die angst lijkt, op dit moment althans, zwaar overdreven. Volgens een recente poll zou bij een mogelijk referendum ongeveer 54 % van de Catalanen voor  de onafhankelijkheid stemmen. Een smalle basis voor een reuzenstap.

 

Rond de Sagrada Famila
De route op 11 september door Barcelona, de ‘toekomstige hoofdstad van de staat Catalonië’ (ANC) vind je hier. De menselijke keten omcirkelt onder meer de Sagrada Familia en het Catalaanse parlement in het Ciutadella-park.

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

Geef acht in Barcelona

Toch aardig van de  Coronela de Barcelona, om gisteren uit te rukken ter ere van onze Bevrijdingsdag. De militie, die tijdens de Spaanse Successieoorlogen de schone taak  had de poorten en muren van de stad te bewaken,  liet zich zien bij het monument voor 11 september 1714, de dag dat de troepen van Filips V uiteindelijk toch te sterk bleken.  

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

De vlag van onze vrijheden

De reuzin Laia (2, 70 meter) werd geboren in 1998. Huidig gewicht: 16 kilo.

Bent u dinsdag 12 februari op het Plaça de Sant Jaume in Barcelona, kijk dan vooral even naar boven, naar het balkon van het stadhuis. Daar hangt, voor één dag, de vlag van stadsheilige Eulàlia, een goedgebekt christenwicht uit het naburige Sarrià, dat het waagde om bij de Romeinse gouverneur te klagen over diens vervolging van haar geloofsgenoten.

Kritiek op zijn beleid, daar zat de Romein niet op te wachten. En dus werd de welbespraakte maagd op 12 februari 303 gekruisigd, na twaalf eerdere martelingen overleefd te hebben.  

Teenincident 

Waar die kruisiging plaatsvond, daarover verschillen de legendes. Sommige laten Eulàlia sterven op het Plaça de l’Ángel, ´toevallig´ ook plek waarop de heilige (sinds 633) veel later tijdelijk een teen zou verliezen. Dat gebeurde toen de resten van Eulàlia werden overbracht van de Santa Maria de les Arenes (later de Santal Maria del Mar) naar de kathedraal aan het Plaça Nova, op een schone julidag in 1339.

Een datzelfde jaar in het Latijn geschreven verslag van de verhuizing wijdt geen woord aan het teenincident. Wel bevat het document een gedetailleerde beschrijving van Eulàlia's vlag, die in de processie werd meegevoerd door bisschop van Barcelona, Guillen de Torellas. De anonieme auteur heeft over een vlag´ met een wit kruis op een rood vlak, dat het wapen is van genoemde bisschop, en een afbeelding van Santa Eulàlia, in haar linkerhand een kruis en in haar rechterhand een palmtak.´

Verschillende ontwerpen voor de vlag van Eulàlia.

Na die tijd is er nog flink gesleuteld aan de vlag, die in ieder geval vanaf 1588 (mogelijk eerder) de officiële vlag van de stad Barcelona was. Het kleinood moet twee uitvoeringen hebben gehad, menen vlaggenkundigen. De standaardversie deed dienst in vredestijd, vooral tijdens de religieuze processies,  met die van het Corpus Christi feest als belangrijkste. En dan was er het ´modelletje oorlog´, een handzame banier waarmee de host (militie) van de stad ten strijde trok.

Verbranding van Eulàlia´s vlag. Duitse gravure, wrsch. 18e eeuw.

De laatste keer gebeurde dat in 1714, tegen de troepen van Filips V. Met fatale afloop. De stad werd ingenomen, Eulàlia´s vlag verdween op de brandstapel en haar feest werd verboden.

Sprinkhanenplaag 

Nu stelde dat feest toch al niet zoveel meer voor, sinds Eulàlia in 1687 het patronaat over Barcelona was ontnomen ten gunste van collega-maagd Mercè, die de stad dat jaar had verlost van een sprinkhanenplaag. 

In 1868 mocht Eulàlia van de paus toch weer de stad beschermen, maar wel samen met Mercè. Die laatste had zich in de tussenliggende jaren van een onaantastbare positie verzekerd.

En zo is het tot op heden: het grote feest van de stad (eind september) is dat van Mercè. Uit protest laat Eulàlia - voor altijd een dertienjarige puber en dus opstandig - het af en toe regenen op 24 september, de naamdag van haar concurrente.
In 1924 was Eulàlia´s protest echter niet van water, maar uit steen gehouwen: haar beeld in de kathedraal sprong van z´n sokkel en ging in het stadhuis klagen bij de burgemeester – zonder succes.

Deze week werd bekend wat een gemiddeld gemeenteraadslid van Barcelona als bruto jaarsalaris (incl. onkostenvergoedingen) opstrijkt: 93.837 euro.
Een béétje veel in crisistijd, vinden gewone Barcelonezen. 

De vlag van Eulàlia nu.

Op 12 februari staan diezelfde grootverdieners op het stadhuisbalkon en zwaaien met Eulàlia´s vlag, in Catalonië - oh ironie! - de ´vlag van onze vrijheden´ genoemd.  Wie weet verschijnt ook de heilige zelf ten tonele. Dit keer niet uit eigenbelang, maar om op te komen voor de burgers van de stad. Was dat niet de taak van een stadsheilige? Zet ´m op, Laia! 

Gefeest wordt er gelukkig ook nog tijdens La Laia 2013. Klik hier  voor een pdf van het volledige programma.




BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

In Barcelona dragen zelfs de honden een horloge

 Mañana, mañana. Dat mag dan opgaan in sommige delen van Spanje, niet in Barcelona. Barcelonezen zijn mensen van de tijd.

Altijd al geweest. Dolblij waren ze dan ook, toen Honorata, de grote klok in de Sant Iu-toren van de kathedraal, voor het eerst het juiste uur verkondigde. Het tijdstip: 28 november 1392 om zes uur ´s middags.
Kerkklokken had Barcelona natuurlijk al lang, maar die gaven tot dan toe alleen de zeven canonieke uren aan, de gebedsuren van de geestelijken. Veel te onnauwkeurig voor de stipte Barcelonezen.

Niet dat vanaf eind 1392 de klok altijd nauwkeurig het uur aangaf. Want hoe ging dat in die dagen? De klokkenluider zat in zijn hok op het dak van de kathedraal, in gezelschap van een zandloper. Was deze doorgelopen, dan was het de hoogste tijd voor het luiden van de klok. Niet zelden echter, lette de man niet op, of viel hij zelfs in slaap, waardoor de Barcelonezen voor korte of langere duur verstoken bleven van de juiste tijd.

Dat was nog erger in de periode voorafgaande aan de uitvinding van het klokkentouw. Honorata werd toen niet geluid, maar beklopt met een hamer. Daarvoor moest de dienstdoende klopper uiteraard naar boven, de klokkentoren in, wat bij die beruchte suf- en slaapsessies nog eens extra tijdsverlies betekende.

De Barcelonezen ergerden zich groen en geel. Als vanzelf ontstond er dan ook een nieuwe uitdrukking: Ser un tocacampanes, ‘een klokkenklopper zijn´. Waarmee dus slordige, weinig stipte mensen werden aangeduid. Ook werd de term gebruikt voor personen die niet al te vlug van begrip zijn, met een geest traag als een zandloper.

Tegenwoordig gebruiken de Barcelonezen de uitdrukking nauwelijks meer, zeker niet in de eerste betekenis. Logisch, want zoals men zegt in de rest van Catalonië: A Barcelona, fins els gossos porten rellotge. In Barcelona dragen zelfs de honden een horloge. 

Aan de grote klok

Nog even over de klok Honorata. Iedereen kent de uitdrukking´iets aan de grote klok hangen´, ontstaan in de tijd dat kerkklokken werden gebruikt om het volk op de hoogte te brengen van belangrijke gebeurtenissen. Die gewoonte werd Honorata tijdens de Spaanse Successieoorlog fataal:

Tijdens de belegering van Barcelona door Philips V in 1714 werd Honorata geluid bij elke aanval van Philips´ troepen, om de bevolking op te roepen de stad te verdedigen. Tevergeefs uiteindelijk, want stad viel op 11 september van dat jaar. Twee jaar later vroegen de Barcelonezen aan de bezetters om toestemming voor het herstel van Honorata, die door de bombardementen van 1714 zwaar beschadigd was geraakt. De autoriteiten verdiepten zich in het verzoek en kwamen zo tot de ontdekking dat het om de vermaledijde klok ging die hen zo had gedwarsboomd bij het innemen van de stad. Waarop ze Honorata omsmolten tot kanon.

Bijna driehonderd jaar later heeft Barcelona al weer tijdenlang een nieuwe Honorata. Elk kwartier laat ze zich horen. Haar zusterklok Eulàlia geeft tegenwoordig de uren aan.

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

De geheimen van de Santa Maria del Mar (1)

Arme Maagd Maria. Ze staat er, in al haar onschuld, wat eenzaam bij, daar boven de absisdeur van de Santa Maria del Mar. De meeste toeristen lopen haar na een bezoek aan de Kathedraal van de Zee straal voorbij, in gedachten al bij de carrer de Montcada. Eenmaal in het befaamde straatje schuiven ze aan bij de meestal lange rij wachtenden voor het Picasso-museum.

Maria buigt haar linkerheup bevallig, haar blik gaat richting carrer de Montcada. Het is alsof ze maar wat graag ook eens een kijkje zou willen nemen in het straatje. Niet vanwege Pablo P. en zijn moderne kunsten, maar om historische redenen. In de carrer de Montcada woonden in Middeleeuwen immers de allerrijksten van Barcelona. Het was vooral dankzij hun geld dat in de 14de eeuw Maria´s kathedraal kon worden gebouwd.

Op sterven na dood 

Er is nóg een verklaring voor Maria´s lichaamshouding. Een geschiedenis die zich afspeelt in een niet nader te duiden jaar:

Het liep tegen het einde van de dag. De avondklok had nog niet geklonken toen vlakbij de Santa Maria del Mar, in de carrer de Flassaders (de straat van de dekenmakers), twee dieven het huis van een oude vrek binnendrongen. Gealarmeerd door het geschreeuw van de grijsaard nam een jonge dekenmaker poolshoogte. In het huis trof hij de oude man op de vloer, badend in het bloed en op sterven na dood.

In paniek rende de jongeling naar zijn eigen huis verderop in de straat en dook daar onder de eigenhandig gemaakte dekens. Wel liet hij het licht branden.
Dat laatste zou hem noodlottig worden.

Kort nadat de dekenmaker het hazenpad had gekozen, arriveerde de nachtwacht bij het huis van de nu morsdode vrek. In de bloedplas rond het lijk vond de nachtwacht een paar draden wol. Eenmaal weer buiten op straat zag hij in slechts één huis nog licht. De wakkere Sherlock wist genoeg…

Onschuldig 

De gevangenis stond vlakbij het Plaça de l´Àngel, de galg op het Pla del Palau. De hele weg naar de executieplaats schreeuwde de jongen dekenmaker zijn onschuld uit. In de carrer de Montcada was er eindelijk één iemand die naar hem luisterde: Maria. Vanaf haar hoge standplaats draaide ze zich richting carrer Montcada en keek indringend maar vooral liefdevol op de veroordeelde neer.

Voor het verzamelde volk was er geen twijfel: de jongen was onschuldig. En dus werd hij vrijgelaten.

Iets te gemakkelijk om waar te zijn, deze ingreep van Maria? Er bestaat ook nog een tikkeltje andere versie van het verhaal. Die zegt dat op het moment dat Maria haar verlossende blik wierp de boeien van de jongen braken.

Maria zelf kan geen uitsluitsel geven over wat er nu werkelijk is voorgevallen. In 1936 sneuvelde ze tijdens de Spaanse Burgeroorlog, precies 230 jaar oud. Op haar plaats staat sinds 1939 een dubbelgangster, gemaakt door de beeldhouwer Frederic Marès. En deze dame weet natuurlijk van niets. De onschuld zelve.

De kopie van het Mariabeeld, gemaakt door Frederic Marès in 1939. De Duitse beeldhouwer Conrad Rudolf maakte in 1706 het origineel. Het beeld stond oorspronkelijk op een obelisk aan de Passeig del Born. De obelisk werd vernietigd bij de inname van Barcelona in 1714 door Filips V, waarna het beeld verhuisde naar de absisdeur van de Santa Maria del Mar. In 1936, aan het begin van de Spaanse Burgeroorlog, werd het door anarchisten vernietigd.