Waarheid en verbeelding op het Plaça Felip Neri

Op het Plaça Sant Felip Neri buitelen waarheid en fantasie over elkaar hen. 

Ruiz Zafóns Nuria Montfort woonde aan het plein, ´te midden van schaduwen´. De bejaarde Antoni Gaudí prevelde in het godshuis van het Plaça elke dag tot God. Jean-Baptiste Grenouille (The Perfume) doodde er zijn roodharige pruimenverkoopster, zij het per ongeluk.

Ook vielen er, op 30 januari 1938, Italiaanse bommen op deze plek. De kerk op het plein draagt nog steeds de stenen littekens. ´Stille getuigen' worden die dan genoemd.
´Kogelgaten´, zei het Franco-regime. ´Republikeinen fusilleerden tijdens de oorlog katholieke geestelijken hier.´
 
Of is zelfs deze poging tot geschiedvervalsing een mythe – graag als waarheid gebracht door sommige Catalaanse historici (gisteren nog in het dagblad El Periódico)?

Het zou zo maar kunnen. In 1958, dus hartje Franco-tijd, publiceerde de gemeente Barcelona het pamflet La Plaza San Felipe Neri, ayer, hoy y mañana (Het plein van San Felipe Neri, gisteren, vandaag en morgen). 

In de tekst duidelijke taal over het bombardement: `…het prachtige plein werd gehavend door de oorlog… een van de zwaarste vliegtuigbommen viel er, en het was onvermijdelijk dat de luchtdruk in zo'n gesloten ruimte een enorme schade veroorzaakte.’  Drie gebouwen werden praktisch weggevaagd.' Ook werden de muren van de kerk en het klooster 'op een afgrijselijke manier doorzeefd.´

Over mogelijk ‘doorzweefde geestelijken’ geen woord van de auteur, stadsarchitect Adolf Florensa. Liever heeft hij het over zijn plannen voor het plein ´van morgen´.

Begin jaren zestig volgde de praktijk. Een gildehuis geplukt van hier, een gildehuis dat komt van daar, een mooie fontein in het midden… en klaar is je eeuwenoude, authentieke plein.

De massamoord die 75 jaar geleden plaatsvond, is helaas geen product van de verbeelding, en evenmin een ongeluk.  De koele cijfers: tweeënveertig slachtoffers, waaronder dertig kinderen.

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

De Begraafplaats van de Veroordeelden

Het moet een vreemd gezicht geweest zijn, het schouwspel dat zich jaarlijks een paar dagen voor Allerheiligen afspeelde bij de galgen van Barcelona. Het Broederschap van de Maagd van de Hopelozen verwijderden daar de rottende en vaak door aaseters aangevreten lichamen van de gehangenen. 

De broeders kregen aan het begin van de 15e eeuw van de autoriteiten toestemming voor hun nobele arbeid. Voordien hingen de lijken van de gehangenen soms jarenlang aan een van de vijf galgen van de stad, als afschrikwekkend voorbeeld voor aspirant-misdadigers.  Dat wat er daarna nog restte, werd gedumpt in een graf aan de voet van de galg.

Vanaf de 15 eeuw ging dat dus anders. De broeders begroeven de gehangenen in een aparte hoek van de begraafplaats van de kathedraal, die om die reden ook bekend stond als de Begraafplaats van de Veroordeelden. En zo vonden de misdadigers hun laatste rustplaats vlak naast eerbiedwaardige gildeleden, wier altaren en kapellen nog steeds te bewonderen zijn in de kathedraal.

Pestepidemie
De kerkhoven zijn sinds lang verdwenen uit de oude binnenstad van Barcelona. Al in 1787 verbood de Spaanse koning Karel III bij koninklijk besluit het begraven van de doden in zowel binnen de kerken als daar buiten, op de hoven.

Directe aanleiding was de pestepidemie die Spanje een paar eerder, in 1781, had geteisterd en waarvan een begraafplaats in de Baskische provincie Guipúzcoa de bron zou zijn. In Barcelona werden vooral de kerkhoven van de Santa Maria del Mar (de Fossar de les Morreres) en die van de Santa Maria del Pi als ziektebronnen aangewezen.

Nu had Barcelona al sinds 1775 een begraafplaats ver buiten de ommuurde stad, in de nieuwe industriewijk Poblenou. Toch namen vooral veel edelen, rijke burgers en ook geestelijken het niet zo nauw met het Koninklijke verbod. Liever knus begraven in mijn ´eigen´ kerk, dan in zo´n ver buitengewest als Poble Nou, luidde het parool. Vandaar dat je in Barcelonese kerken nog talloze grafstenen aantreft van ver na 1787.

De kerkhoven echter, hadden hun langste tijd gehad, al had dat meer te maken met ruimtegebrek dan met angst voor enge ziektes. Begin negentiende eeuw stikte Barcelona bijna letterlijk binnen haar middeleeuwse muren. Om wat lucht te krijgen, werd in 1821 begonnen met het omtoveren van de kerkhoven in openbare pleinen. De doden werden opgegraven en overgebracht naar hun nieuwe laatste rustplaatsen, buiten de stadsmuren. 

De Schaduw van de Wind

En zo is het tot nu. Vandaag, 1 november, is het Allerheiligen en bezoeken de Barcelonezen de begraafplaatsen van onder meer Poblenou en de Montjuïc. Daar leggen ze bloemen op de graven van overleden geliefden en poetsen ze de stenen schoon.

U als toerist zwerft die dag mogelijk liever door de oude binnenstad. Misschien wel bezoekt u het Plaça Sant Felip Neri. Voor een blik op de kerk waar Gaudí elke avond ging bidden. Of om met eigen ogen het huis te zien van de mysterieuze Nuria, een van de hoofdfiguren uit Carlos Ruiz Zafóns De Schaduw van de Wind. Maar ach, sta dan ook even stil bij degenen die daar, pal onder u, ooit begraven lagen. Op de Begraafplaats van de Veroordeelden.

Terrassenspektakel in Barcelona

Benedenterras van Hotel Neri, Plaça de Sant Felip Neri.

Een terrasje pakken in Barcelona? Altijd leuk natuurlijk, maar zeker tijdens de terrassenweek (5-9 juni) van de hotels van de stad. Concerten, eetfeesten, magische nachten, toneel, films en zelfs sport… de 52 deelnemende hotels halen werkelijk alles uit de kast om het de bezoeker naar de zin te maken.

Enkele highlights:  Een Bollywood dansspektakel (wo 6 juni, Gallery Hotel), een synchroonzwemshow in het hotelzwembad (do 7 juni, Ohla Hotel)   en een Barcelona-filmsfestival (dagelijks, America Barcelona.)  

Dat highlights moet je vooral ook letterlijk nemen, want uiteraard bevinden vele van de hotelterrassen zich op respectabele hoogte. Ooit het Plaça Reial zo gezien:

Het terras van het recent geopende Hotel Do aan het Plaça Reial.

Op a vista d´hotel vind je alle deelnemende hotels en hun activiteiten.  Klik hier voor een handige pdf met het volledige programma