Posts tonen met het label feesten. Alle posts tonen
Posts tonen met het label feesten. Alle posts tonen

04-02-2016

Carnaval in Barcelona - feest met een visluchtje

Carnaval in Barcelona, 7 februari 1932. Foto: Josep M. de Sagarra
Vette Donderdag (Dijous Gras) vandaag. Met botifarras en vleestortillas vieren de Barcelonezen  de aankomst van de Rei Carnestoltes in de wijk La Ribera.
La Ribera en dan vooral El Born (de buurt van de Santa Maria del Mar) is de laatste jaren het bruisend centrum  van het carnaval, net zoals in de Middeleeuwen. In latere tijden kon het er ook elders vurig aan toegaan, soms zelfs letterlijk , zoals tijdens het carnaval van 1861.

Sardine
Het 19de eeuwse carnaval werd, net als nu, afgesloten met het begraven van de sardine (Enterrament de la Sardina), op Aswoensdag. Favoriete plek was de berg Montjuïc, een voorkeur die bleef totdat Franco aan het carnavalsfeest een (voorlopig) einde maakte.

Touwtje springen bij Les Tres Pins. Foto: Pérez de Rozas, AFB


Op Aswoensdag kon je carnavalsverenigingen de Montjuïc zien opgaan, gewapend met stokken waaraan de beeltenis van een kat bungelde, in plaats van die van een heilige. Kinderen droegen vanaf Poble-Sec kleurig aangeklede 'sardines' naar boven. 



'Uitzicht op een deel van Barcelona vanaf de Bron van de Drie Pijnbomen'


Bron van de Drie Pijnbomen
Favoriete begraafplaats van de nepvis was de Bron van de Drie Pijnbomen (Fonts del Tres Pins), genaamd naar drie pijnbomen die de bron omringden, vlakbij de plek waar nu het Miró-museum staat. Dat ging er soms verbazingwekkend realistisch aan toe, compleet met lijkkist en huilende weduwe. Maar na gedane zaken was het picknicken en lachen geblazen. Het mocht dan wel Aswoensdag zijn, maar overdrijven is ook een vak.

De sardine-traditie is op meerdere plaatsen in de stad weer in ere hersteld, compleet met weduwvrouw. De belangrijkste begraaflocatie is tegenwoordig vlakbij waar de koning vandaag welkom werd geheten, het Parc de la Ciutadella. De Montjuïc moet toekijken.



Het begraven van de sardine, 1936. Foto: Pérez de Rozas, AFB.

Geen vlees maar vis
Carneval, de naam zegt het al, is het feest van het vlees en de bijbehorende lusten. Waarom begraven de Spanjaarden dan geen vlees (
carne in het Spaans, carn in het Catalaans) op Aswoensdag, maar vis?

Al in 1848 kwam Pascual Madoz in zijn 'Geografisch, statistisch en historisch woordenboek van Spanje' met de volgende verklaring:  in  oude tijden begroef men het kadaver van een geslacht varken, dat de naam 'sardina' kreeg. En zo sloeg op een gegeven moment de verwarring haar slag. Aldus Madoz.

Sinds 1848 zijn voor zover ik weet geen mensen opgestaan met een utileg die meer hout snijdt.  Verder onderzoek is dus nodig,  zoals wel vaker bij het onderwerp 'Spanje en eetbare objecten'.

Programma Barcelona Carnaval 2016

 Barcelona Revisited - bijzondere fiets- en wandeltours

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

14-02-2015

Sinaasappelen en Hollywood - het carnaval van Barcelona door de jaren heen



De eerste bewaard gebleven verwijzing naar het carnaval in Barcelona, het feest waarbij bijna alles mag, is een verbod. In 1377 verbiedt het gemeentebestuur het gooien met sinaasappelen en het dragen van maskers op bepaalde plekken.

Ook in de eeuwen daarna  zijn de autoriteiten niet dol op het Carnaval. Pas in de 17e eeuw wordt het feest echt deel van de burgercultuur van de stad en zien we de geboorte van klassieke onderdelen als de komst van Prins Carnaval, de gemaskerde bals en het begraven van de sardine, het teken dat het weer uit is met de pret.


Een gulle greep uit het verleden van het feest:




Poster voor het gemaskerde bal in het Liceu-theater. Een jaar later brak er brand uit in het Liceu tijdens het carnavalsbal. Het theater brandde tot de grond toe af.

Ook het leger liep vroeger mee in de carnavalsoptochten. Dit plaatje is van de optocht van 1860. Generaal Prim (van wie Barcelona een paar later de gehate Ciutadella mocht afbreken) had net een grote overwinning in Marokko behaald en dat moest worden gevierd met deze praaltoren.

De poster van 1898, het jaar dat Spanje Cuba zou verliezen.





Een praalwagen in 1898.


Carnaval 1904





Antoni Gaudí (links voor) bezoekt in 1904 liever Montserrat.

Carnavalposter van 1905. Eind van dat jaar slaan gefrustreerde militairen de burelen van het satirische tijdschrift Cu-Cut! kort en klein. In theater Apollo (foto onder) aan de Paral·lel is op 20 december  Rommersholm van Hendrik Ibsen te zien. Het thema: sociale en politieke verandering. 

Theater Apollo, 1905.


1910

 Het carnaval van 1910 op de  Passeig de Gràcia.  Dat jaar laat in het Parc de la Ciutadella de eerste vrouw achter het stuur zich fotograferen:


1915
Carnaval 1915.  Ondertussen ontwikkelen de arbeiders zich. Hier een beeld van de boekenmarkt aan de Ronda de Sant Antoni, aan de rand van El Raval:

1916

Australische invloeden tijdens het carnaval van 1916.

De vrouwen van visserwijk Barceloneta houden het 1916 bij de verkoop van mosselen.



Vijf keer kabouter Plop. Het kan niet op tijdens carnaval 1925. En een maand later is het weer bal, wanner Richard Strauss de stad bezoekt. Strauss, persoonlijke vriend van Lluís Millet (een van de vaders van het Palau de la Música) geeft zelfs een concert op het Plaça de Sant Jaume. "Leve Barcelona! Leve Catalonië!", roept de maestro na de laatste tonen. En dat tijdens de dictatuur van Primo de Rivera.

Richard Strauss op het Plaça de Sant Jaume., 19 maart 1925.

Drukte tijdens het carnaval van 1927. Rust in Park Güell.

Park Güell, 1927.

Het carnaval van 1930.  De Barcelonezen zijn gek op de wereld van Hollywood.
1930

De harde realiteit is er ook. Later dat jaar is er een algemene staking, een van de vele in die jaren. En dat brengt militairen op straat, dit keer alleen voor een eigen optocht.

Militairen op de Rambla tijdens de staking van 1930.


Carnaval 1932.

Meer Amerikanismen een jaar later. Deze happy boys (and girls) don´t  ook too  happy by the way. Al een voorgevoel van de verschrikkelijke jaren die om de hoek wachten?
In het Hospital de la Santa Creu i Santa Pau gaat een aantal vrouwen vast op de knieën.


Hospital de la Santa Creu i Sant Pau, 1932.


1933

Weer een jaar later, in 1933, kijken de feestvierders ook al niet zo vrolijk. Dat jaar wint rechts in Spanje in de verkiezingen...
In de rij voor het stemlokaal.


... en Barcelona beleeft de zoveelste staking die met geweld wordt beantwoord.
De Guardia Civil op het Plaça de España, december 1933.


Wie nog wel lachen zijn de kandidates voor de 'Miss Europe 1933' titel.  Hier zien we ze  tijdens een fotoshoot op het strand van Sitges, even onder Barcelona:

De winnares dat jaar? Tat’yana Maslova uit de Sovjet Unie.


Carnaval 1935
Francois Adam

Twee jaar later bereidt deze torero zijn stalen ros. Wie weet is het wel een vroege ode aan de eerste Ronde van Spanje, die op 29 april in Madrid van start zou gaan. Onder de vijftig deelnemers twee Nederlanders en zes Belgen. De Belg Gustaaf Deloor wint drie etappes en het eindklasement. Zijn landgenoot Francois Adam wintd de Koningrit, een helletocht van 310 kilometer tussen Zaragoza en Barcelona.






De Vuelta (Ronde) is er in 1936 weer, voorlopig voor de laatst. Net als het carnaval van Barcelona.


 Bovenstaande foto werd genomen op 26 februrari tijdens carnaval.  Een paar maanden later barst het bitterzoete feest van de revolutie los, met beelden als de volgende:
Een militie vertrekt uit Barcelona naar het front in Aragón.
 Maar ook deze:
Gemummificeerde resten van monniken en nonnen. Convent de Les Saleses, Passeig de Sant Joan.


Helaas gaat de revolutie gepaard met een burgeroorlog. En die wint Franco. Deze zwartkijker verbiedt vervolgens het carnaval. Pas in 1980 keert het feest terug in de stad.


De Carnavalsposter van 1980, gemaakt door Joan Brosssa.

De laaste jaren is zelfs de Taranjada, het sinaasappelgooifestijn, in ere hersteld. Al zijn de sinaasappelen vervangen door oranje ballonnen en confetti.  Zondag 15 februari is het weer zover, vanaf half vijf ´s middags op het Plaça Comercial bij de oude Born-markt.




BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

24-09-2014

15-09-2014

Het lichaam van Mercè - Hoe vijf Catalaanse helden versmolten tot Moeder Gods


 Nog even dan begint Mercè, het belangrijkste feest van Barcelona,  en gewijd aan een van de drie beschermheiligen van de stad (de anderen zijn Santa Eulàlia en Santa Madrona)

"Mercè – of Mare de Deu de la Mercè, zoals ze voluit heet – zal het feestgedruis goedkeurend volgen vanaf haar hoge positie op haar eigen kerk, vlak achter de oude haven”, schreef ik twee jaar geleden op deze blog.

Een beetje apart is Mercè (Maria), wel.  Ten eerste is ze buitenproportioneel groot vergeleken met  de koepel waarop ze staat, een schepping van een van Gaudi´s leermeesters, Joan Martorell. Deze Mercè is dan ook niet ‘de echte’. Die werd geboren in 1888, het jaar van de eerste Wereldtentoonstelling in de stad. Dit heugelijke feit was voor de katholieke kerk aanleiding om Mercè te kronen als patroonheilige van het bisdom Barcelona. Haar kerk werd verfraaid met Martorells koepel, plus een bescheiden bronzen beeld van de heilige, gemaakt door Maximí Sala.


Kanonnenvoer
Nog geen eeuw later woedde in Spanje de burgeroorlog en was Mercè  kanonnenvoer: ze werd omgesmolten tot munitie voor de antiklerikale Republikeinen. In 1959 maakten het Franco-regime het meer dan goed met de heilige. De broers Oslé kregen opdracht voor het maken van een zeven meter grote versie van de ‘oude´ Mercè.

Aan materiaal geen gebrek. De gemeentemagazijnen lagen immers vol met beelden van Catalaanse helden. Na de burgeroorlog  had het nieuwe regime ze verwijderd uit het Barcelonese straatbeeld, in het kader van de verspaansing of  zoals u wilt ‘decatalalisering’ van de stad.  Sindsdien lagen of stonden de helden stilletjes te verstoffen, in afwachting van betere tijden.




Het Plaça de la Mercè

  Franco had een bestemming voor de beelden: ze versmelten tot Moeder Gods

Zo ook Wilfried de Harige, Ramon Berenguer de Oude, Bernat Desclot, Pere Albert en Jaume Fabre,  allen illustere Catalaanse helden uit de Middeleeuwen. De heren – nu ja, hun bronzen beelden dan - hadden tussen 1888 en 1940 de Saló de Sant Joan verfraaid, de statige promenade tussen het Ciutadella Park en de Arc de Triomf.

De vijf Catalaanse helden. Bovenste rij, van links naar rechts:  Jaume Fabre,  Bernard Desclot, Pere Albert. Onder: Wilfried de Harige (links) en Ramon Berenguer de Oude.

Fraai einde
Nu,  in 1959, had Franco een  bestemming voor ze: versmelten tot Moeder Gods. Voor de nieuwe zeven meter grote moeder was wel nog wat extra materiaal nodig. Dus ook een van de bronzen figuren en dito vlag van het op last van Franco afgebroken doctor Robert-monument (tegenwoordig weer te zien aan het Plaça de Tetuan) verdwenen in de smeltovens. Samen vormen ze het lichaam van Mercè, die voor ‘eeuwig’ uitkijkt over Barcelona. Eigenlijk best een fraai einde voor een toch al dode Catalaanse held.

Maar het kan nóg fraaier. Volgens sommigen zijn de vijf bronzen beelden namelijk al in januari 1937 verdwenen en vervolgens omgesmolten tot munitie ter verdediging van Barcelona. Niet één, maar tweemaal sterven voor la patria. Een mooier lot kan een Catalaanse held zich niet wensen

Het Plaça de la Mercè bestaat pas sinds begin jaren tachtig van de vorige eeuw. Hier worden de huizen aan de voorkant van de Mercè-basiliiek gesloopt.

(Wat is de waarheid? Op zoek dus naar plaatjes van de Saló de Sant Joan - tegenwoordig  Passeig Lluís Companys geheten, naar een wat modernere Catalaanse martelaar - tussen 1937 en 1940.)

Mercè 2014, 19 t/m 24 september. Meer dan 600 activiteiten in en rond de oude binnenstad van Barcelona. Download hier Engelstalige pdfs van het volledige programma plus een overzicht per locatie (grill of events).



BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

07-08-2014

Sant Roc, het oudste volksfeest van Barcelona




In een van de Romeinse torens op het Plaça Nova, net boven het 'valse'  aquaduct (1958), woont een heilige. In een glazen nis zien we Sant Roc, ofwel Rochus van Montpellier – zijn voornaam verwijst naar de grot waar Christus uit de dood verrees.  Rocs nis is een bescheiden onderkomen, waar de meeste locals en toeristen aan voorbij lopen. Maar elk jaar rond half augustus is Roc het stralende middelpunt. Dan viert de stad zijn feest. Dit jaar gebeurt dat al voor de 425ste keer, waarmee Sant Roc het oudste volksfeest van de stad is.

Pestepidemie
Het begon - zo gaat dat meestal met hele en halve heiligen - met een legende. Die vertelt dat Roc tijdens een hevige pestepidemie in Barcelona arriveert. Daar geneest hij vele pestslachtoffers, heel simpel, door het maken van het teken van het kruis. Totdat de ziekte ook Roc te pakken krijgt. Van het ene op het andere moment wil niemand meer iets met hem te maken hebben.
 Van het ene op het andere moment wil niemand meer iets met Roc te maken hebben

Hij wordt uit zijn logeeradres in de stad gezet en verbannen naar de Romeinse toren. Daar zit de arme Roc dan, eenzaam en alleen. Nou, niet helemaal, want een straathond ontfermt zich over hem. Het nobele beest steelt brood voor de heilige en likt zijn zweren en bulten.

Magische hondentong
Of het door het brood komt of door de wie weet wel magische hondentong, maar binnen de kortste keren is Roc weer zo fit als een hoentje. Vanaf dat moment trekken hond en heilige samen door de stad. In sommige versies van de legende heeft de eerste zelf de hoofdrol gekregen. Geef het beest een stuk brood en zijn aura beschermt je voortaan tegen enge ziektes. Dat soort verhalen. Het volksgeloof wil ook dat het beest nog altijd zijn dagelijkse ronde maakt door de stad, om dol geworden soortgenoten te verjagen.

Mooi, die legendes. De echte Roc/Rochus was ondertussen gewoon overleden in de plaats waar hij vandaan kwam, Montpellier. En dat ook nog eens in 1327. Dus lang voordat de Zwarte Dood  Barcelona in 1348 voor het eerst trof. Vlak voor zijn sterven zou Roc aan God hebben gevraagd om pestlijders te sparen die zijn (Rocs) naam aanroepen.

Broederschap
Wat Barcelona betreft lukt dat aanvankelijk slecht. Behalve in 1348 bezoekt de pest Barcelona in 1350, 1362, 1371 en in 1375. Met duizenden dodelijke slachtoffers. Kijk alleen maar naar het aantal inwoners van Barcelona: in 1330 waren dat er 48.000, in 1370 nog maar 30.000.
Sant Roc met een Seat 600. 


In latere eeuwen gaat het beter, en gaan de meeste van de tientallen pestbedreigingen zelfs aan de stad voorbij. Geen wonder dat Barcelona Roc in 1519 tot schutspatroon verklaart. En in 1589 richten de bewoners van de kathedraal-buurt een broederschap voor hem op, de Confraria de Sant Roch de la Plassa Nova.

Het spel van de Cucanya (een glibberige en draaiende paal),  tijdens Sant Roc 1915 (foto: AFCEC).

Sindsdien vieren de Barcelonezen het feest van Sant Roc uitbundig, met het Plaça Nova als episch middelpunt. Natuurlijk wordt ook Rocs hond niet vergeten. Dit jaar zijn er op 16 augustus, de eigenlijke naamdag van de heilige, vanaf 17.30 uur op het Plaça Nova hondendressuurdemonstraties. Daarna komen alle honden van de buurt Sant Roc een poot geven.

Download hier een pdf met het volledige programma van Sant Roc 2014.

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

13-05-2014

Museumnacht in Barcelona




Meer dan 70 musea en culturele centra doen zaterdag 17 mei mee met La Nit dels Museus, Barcelona´s  museumnacht. Behalve gratis toegang (tussen 19.00 en 01.00 uur) bieden veel musea hun late bezoek een extra programma van concerten, lezingen en dans- en theaterspektakels. Een kleine greep uit het aanbod:

  • Wetenschapsmuseum CosmoCaixa komt met de competitie Cosmobot, waarin als raceauto´s of sumoworstelaars vermomde robots onderling uitmaken wie het snelst, sterkst, dus zeg maar het slimst is. http://bit.ly/1oIK3cA
  • Het Scheepvaartmuseum doet het met muziek. Duik in het rijke maritieme verleden van Barcelona, met als soundtrack de klanken van onder meer een compleet symfonieorkest. http://bit.ly/1slhSRk
  • The Night Of The Black Out is een van de activiteiten in en om het moderne-kunstmuseum MACBA in El Raval. Twaalf kunstenaars gaan leuke dingen doen met audiovisuele objecten van het museum. En het publiek doet mee! http://bit.ly/1jaBzM1
Het complete aanbod (in alfabetische volgorde) van de museumnacht vind je hier.


BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

01-05-2014

De eerste 1 mei viering in Barcelona


Plaça de Catalunya, 1 mei 1890.

May Day 1890 became a revolutionary international holiday, complete with anthems, globes enveloped with palms of peace, red carnations, red flags, and, in Barcelona, yellow triangular ribbons emblazoned with slogans calling for the eight-hour day. The demonstration in Barcelona started with a mass meeting at the Tívoli Theater on Gracia Pass, close to the Plaza of Catalunya. The audience heard speakers call for the eight-hour day, an end to child labor altogether for children under fourteen, and a six-hour day for those between the ages of fourteen and eighteen. They demanded abolition of most night work and prohibition of female employment in mines. They called for consecutive thirty-six-hour rest periods every weekend or for a half-day on Saturday. And they demanded that the government regulate jobs dangerous to the health of workers.

About twenty-five thousand people joined in the demonstration, among them marble cutters, shoemakers, tailors, sugar refiners, candy and cake manufacturers, copper smelters, cabinet makers, fabric print- ers, and members of various republican clubs, artist societies, and trade unions. They marched from the Tívoli Theater down the Rambla to Columbus Pass, then along the harbor to the civil governor's office on the Plaza of the Palace. People in balconies above the closed shops on the Rambla cheered the festive demonstrators, who obviously did not appear threatening even to conservative onlookers. The presence in the crowd of so many women and children dressed in holiday finery made the demonstration seem like an ordinary festival. When the parade reached the governor's offices, a delegation was sent up to present their petition for the eight-hour day. The ritual aspects of the procedure were deferential: peaceful supplicants stood below as the governor appeared on the balcony to bestow the political version of a blessing on the crowd. They responded by applauding him. The parallels to religious holidays were obvious to contemporary observers. One journalist compared the first May Day to Holy Thursday before Easter.


Several groups among the male anarchists insisted that May Day 1890 should be not a holiday but a general strike
 
Socialists and unaffiliated artisans were willing to accept the symbolic and festive elements of May Day from that first celebration in 1890 on. Anarchist workers, however, remained suspicious about festivals: to them, militant struggle was more appropriate. Several groups among the male anarchists insisted that May Day 1890 should be not a holiday but a general strike. They boycotted the Tívoli Theater meeting and the peaceful march to the governor's offices. Instead they met at Tetuan Plaza at the center of the northeastern workers' section of Barcelona and vowed to strike until they won the eight-hour day. Waving sticks, they marched down Workshop Street to the Rambla and headed toward the harbor, where police stopped them near the Atarazanas Barracks. Another group gathered close to the harbor, near the governor's palace.

On Friday, May 2, the shops and the Boqueria Market (Saint Joseph Market) along the Rambla were open as "servant girls, although in reduced numbers, went to market to secure provisions."  But anarchists struck the cotton and metallurgical factories in the neighborhoods of Saint Martin of Provence and Sants and attempted to hold another militant strike meeting in Tetuan Plaza. Angry workers filled the downtown area, setting fire to garbage in the Plaza of Catalunya and throwing stones. The governor felt menaced by so many mobilized workers and poised for action in the city center.[ Captain General Ramón Blanco y Arenas (who a few years later instigated Spain's scorched-earth policy in the war with Cuba), needlessly fearful that there might be an insurrection in Barcelona, declared a state of war, thus placing the city under martial law and under his own direct command.


Soldiers took up positions at the Plaza of Catalunya, the Rambla, the Plaza of Saint James, between city hall and the provincial government building, at Tetuan Plaza, and at Saint John's Pass, which workers from Saint Martin had to traverse on their way downtown. But fires blazed nonetheless in the Plaza of Catalunya, and workers walked off their jobs on the railroad and at the docks.

The militant anarchists agreed to assemble again at 9:00 A.M . on Saturday, May 3. From the Tetuan Plaza they moved across the boulevards that ringed the downtown working-class neighborhoods; as they proceeded down the Rambla they shouted for a general strike. When workers on Pelayo Street threw stones at police, the cavalry of the Civil Guard charged, driving everyone out of the Plaza of Catalunya. Troops stationed along the Rambla stopped the march, and shouts rang out in the Plaza of Catalunya. The Civil Guard apparently had orders to shoot if necessary to seal off escape routes and contain the demonstrators in the center of the city, away from the captain general’s headquarters.
Catalaanse arbeiders, 1886.

The militants must have won the support of people who had participated in the peaceful demonstration on Thursday, for an estimated twenty thousand workers congregated in central Barcelona on Sunday, May 4. They filled the downtown areas of the Plaza of Catalunya and the Rambla, where people of all ages, sexes, and classes usually teemed. On this Sunday, though, the female flower vendors, like most women, had withdrawn from the downtown area, afraid of fighting in the streets. On Monday morning, a rumor circulated that the guns of Montjuich would be turned on the streets below. Servants and working women quickly did their shopping and scurried back to their houses. But by Monday afternoon, women had returned in force to Gracia Pass and to the Rambla and the old city, having decided that there would be no more violence.

 On Monday morning, a rumor circulated that the guns of Montjuich would be turned on the streets below

In the poor people's suburbs, the strike continued. Workers stayed out of the factories in Sants and Saint Martin of Provence through May 11, vowing to stay on strike until they won the eight-hour day, double pay for overtime and holidays, and union membership as a requirement for hiring.[41] Shoemakers, cooks, hatters, and waiters joined the strike, airing their own grievances. The waiters and cooks, who may have belonged to a clandestine union known as the Progressive Society, called for a full day off every fifteen days. They wanted restaurant owners to pay for cleaning white uniforms, and the waiters demanded that they be allowed to keep their tips (not share them with owners).

May Day became emblazoned on the consciousness of the working population of Barcelona, which after 1890 continued to celebrate the day as a festival whenever it was permitted. The way this new civic ritual established itself in 1890 indicates how political struggles become part of traditional ceremonies. The mass meetings and the march through the city, which were part of a wholly peaceful demonstration, came to assume ritual form in later May Day celebrations.


Uit: Temma Kaplan - Red City, Blue Period. University of California Press, 1990.

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!