Carnaval in Barcelona - feest met een visluchtje

Carnaval in Barcelona, 7 februari 1932. Foto: Josep M. de Sagarra

Vette Donderdag (Dijous Gras) vandaag. Met botifarras en vleestortillas vieren de Barcelonezen  de aankomst van de Rei Carnestoltes in de wijk La Ribera.
La Ribera en dan vooral El Born (de buurt van de Santa Maria del Mar) is de laatste jaren het bruisend centrum  van het carnaval, net zoals in de Middeleeuwen. In latere tijden kon het er ook elders vurig aan toegaan, soms zelfs letterlijk , zoals tijdens het carnaval van 1861.

Sardine
Het 19de eeuwse carnaval werd, net als nu, afgesloten met het begraven van de sardine (Enterrament de la Sardina), op Aswoensdag. Favoriete plek was de berg Montjuïc, een voorkeur die bleef totdat Franco aan het carnavalsfeest een (voorlopig) einde maakte.

Touwtje springen bij Les Tres Pins. Foto: Pérez de Rozas, AFB

Op Aswoensdag kon je carnavalsverenigingen de Montjuïc zien opgaan, gewapend met stokken waaraan de beeltenis van een kat bungelde, in plaats van die van een heilige. Kinderen droegen vanaf Poble-Sec kleurig aangeklede 'sardines' naar boven. 

'Uitzicht op een deel van Barcelona vanaf de Bron van de Drie Pijnbomen'

Bron van de Drie Pijnbomen

Favoriete begraafplaats van de nepvis was de Bron van de Drie Pijnbomen (Fonts del Tres Pins), genaamd naar drie pijnbomen die de bron omringden, vlakbij de plek waar nu het Miró-museum staat. Dat ging er soms verbazingwekkend realistisch aan toe, compleet met lijkkist en huilende weduwe. Maar na gedane zaken was het picknicken en lachen geblazen. Het mocht dan wel Aswoensdag zijn, maar overdrijven is ook een vak.

De sardine-traditie is op meerdere plaatsen in de stad weer in ere hersteld, compleet met weduwvrouw. De belangrijkste begraaflocatie is tegenwoordig vlakbij waar de koning vandaag welkom werd geheten, het Parc de la Ciutadella. De Montjuïc moet toekijken.




Het begraven van de sardine, 1936. Foto: Pérez de Rozas, AFB.

Geen vlees maar vis
Carneval, de naam zegt het al, is het feest van het vlees en de bijbehorende lusten. Waarom begraven de Spanjaarden dan geen vlees (carne in het Spaans, carn in het Catalaans) op Aswoensdag, maar vis?
Al in 1848 kwam Pascual Madoz in zijn 'Geografisch, statistisch en historisch woordenboek van Spanje' met de volgende verklaring:  in  oude tijden begroef men het kadaver van een geslacht varken, dat de naam 'sardina' kreeg. En zo sloeg op een gegeven moment de verwarring haar slag. Aldus Madoz.

Sinds 1848 zijn voor zover ik weet geen mensen opgestaan met een utileg die meer hout snijdt.  Verder onderzoek is dus nodig,  zoals wel vaker bij het onderwerp 'Spanje en eetbare objecten'.

Programma Barcelona Carnaval 2016

 Barcelona Revisited - bijzondere fiets- en wandeltours

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

Carnaval 2012 in Barcelona: samba en chocolade

El Rei, symbool van Carnestoltes 2012

Donderdag barst in Barcelona het carnavalsfeest los. Als in oude tijden, het kon niet uitblijven. Na, afgelopen september, de meest traditionele Mercè sinds tijden, komt het conservatieve stadsbestuur nu met een klassiek carnaval.
Niet langer dus een grote centrale optocht langs de Paral.lel, met latino’s in de hoofdrol en de rest van stad in de rol van toeschouwer. Carnestoltes 2012 moet een feest worden voor tots, iedereen. Op het programma staan onder meer zo´n dertig wijkoptochten, een officiële inhuldiging van El Rei Carnestoltes (Prins Carnaval) en gemaskerde bals voor jong en oud. Het feest eindigt ook traditioneel, met de entierro (begrafenis) van de sardina, een reuzensardine die door de treurende Barcelonezen ten grave zal worden gedragen in Parc de la Ciutadella.

Wild volksfeest
Inspiratiebron voor deze ´culturele normalisatie´ is het carnaval zoals dat werd gevierd in het 17de eeuwse Barcelona. En net als toen is dit jaar La Ribera het brandpunt van de feestelijkheden. Het carnaval van La Ribera -  de wijk is bij toeristen beter bekend als El Born - was een wild volksfeest, dat zich afspeelde op en rond de Passeig del Born. Arm en rijk gingen daar een week lang uit hun bol.

De begrafenis van de sardine.

Een eeuw later gedroegen de rijken zich inmiddels een stuk standbewuster. De belangrijke feesten van de stad werden niet langer gevierd op straat, onder ´het volk´, maar binnen de eigen kring. Hoe de 18de eeuwse elite van El Born het carnaval beleefde, weten we dankzij Francesch Tagell. Deze klerk beschreef in 1720 een serie van twaalf carnavalsfeesten in de rijkeluispaleizen  aan de Carrer de Montcada, ´de meest edele straat van de gehele stad´- nu vooral bekend als locatie van het Picasso-museum. 
 

Gezellig toch, zo´n kopje chocolade? Carnaval van de elite anno 1720.

Elk feest, meldt Tagell, verliep volgens een vast patroon. Begonnen werd met beschaafde conversatie, onder het genot van een kopje chocolade – toen al. Daarna volgde een rondje uiterst stijlvol dansen, waarna het tijd was voor een fijn stukje toneel (mime of komedie), verzorgd door ingehuurde professionele acteurs. Na een nieuwe dansronde (met beschaafde allemandes, minuets en uiteraard de eigen sardana) eindigde de jolijt met een formele uitnodiging voor het feest van de volgende dag,  te houden in een paleis elders in de straat. Waar het hele ritueel zich vervolgens herhaalde.
Aan het eind van de laatste feestavond las een als Prins Carnaval verkleedde acteur zijn testament voor. Hij eindigde met de wens dat zijn publiek, dat zich tijdens de feesten ´zo gewéldig had vermaakt´, nu maar mocht genieten van de komende Lente.

Anno 2012 zal het ongetwijfeld een stuk wilder en ook gezelliger toegaan in El Born, al ontbreekt ook dit keer vast de chocolade niet.
De latino´s ondertussen, laten zich door het gemeentebestuur niet kisten,  nu ´hun´ optocht langs de Paral.lel wordt beperkt tot 25 comparsas, carnavalsgroepen. De meeste comparsas doen in plaats daarvan mee aan een van de vele wijkparades. Sommige parades (bijvoorbeeld die in feestwijk Gràcia) tellen daardoor meer dan honderd deelnemende groepen.
 
Carnaval 2012 in Barcelona: samba en chocolade.

Prins Carnaval wordt ingehuldigd op de Passeig del Born, waarna hij het eerste gemaskerd bal opent van Carnestoltes 2012 (Passeig del Born, do 16 febr.  vanaf 17.30 uur).
Het volledige programma van Carnestoltes 2012 vind je hier (in het Catalaans).