26-02-2014

Het voorlopig laatste carnaval in Barcelona








Fotograaf Carlos Pérez de Rozas Masdéu nam deze foto´s (met zelfs een 'Hollands' tintje) tijdens het carnaval van 1936. Het zou voorlopig de laatste keer zijn dat het feest massaal werd gevierd: twee maanden later begon de Spaanse Burgeroorlog.

Tijdens de Franco-dictatuur was slechts het kindercarnaval toegestaan en dan alleen in privé-woningen en geautoriseerde ruimten.




Pas in 1980, vijf jaar na de dood van Franco, vierden de Barcelonezen weer carnaval zoals het hoort: uitbundig, zoals ze dat deden in 1860 bijvoorbeeld:

 



Het Barcelona Carnaval 2014 begint morgen 27 februari en duurt t/m 5 maart. Klik hier voor meer info en een pdf van het volledige programma (engelstalig).






BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

24-02-2014

Hoe in Barcelona twee heiligen één werden



Of Pau Gil (1816-1896) van de herenliefde was? De geschiedenis zegt er niets over. Een groot vrouwenliefhebber was hij hoogstwaarschijnlijk niet. Zijn armenziekenhuis voor Barcelona zou alléén voor mannen zijn. Als vrouwen toch echt moesten, dan op een gescheiden afdeling met dito ingang. Het ziekenhuis diende verder voldoen aan de laatste eisen wat betreft hygiëne en verzorging. 

De rijke vrijgezel laat het in 1892 allemaal netjes optekenen in zijn testament. Een moderne instelling moest het worden, met een aparte chirurgische afdeling, veel ruimte voor de patiënten en met tuinen waar ze weer op krachten konden komen. Ook de naam wordt testamentair vastgelegd: Sant Pau.

Pau Gil
Gils grote voorbeeld is het Hôtel-Dieu ziekenhuis in Parijs, de stad waar hij al sinds zijn zeventiende woont. Vanuit de Franse hoofdstad bestiert hij zijn Spaanse zaken (mijnen, spoorwegen, schepen). In Parijs zelf staat de familiebank, de in 1846 door zijn broer opgerichte Banca Gil. De opheffing van deze instelling moet na zijn dood het kapitaal vrijmaken voor Gils ziekenhuis. Let wel, het geld is, zo staat in zijn testament, slechts bestemd voor de grond en de bouw. Na voltooiing, en niet eerder, moet het complex worden aangeboden aan de gemeente Barcelona, of elk ander instituut dat de permanente verzorging van de ‘onfortuinlijken’ kan garanderen.




Vermoeidheid 
 Ga er maar aan staan als executeurs. Een van hen geeft er dan ook al vroeg de brui aan, door eerder dan onze man zelf te overlijden. En na Gils heengaan in 1896 beroept executeur nummer twee zich op zijn hoge leeftijd en slechte gezondheid. Uiteindelijk nemen twee zonen van beide heren de zaak over. 

Vijf jaar later is van het ziekenhuis nog geen steen gelegd.

Vijf jaar later zijn we één afgekeurd bouwterrein (in Sarrià), één afgewezen architect (Josep Domènech i Estapà) en meerdere, elkaar tegensprekende, adviesraden verder. Van het ziekenhuis is nog geen steen gelegd. De executeurs vertonen ernstige sporen van vermoeidheid. Voorbijgaand aan Pau Gils wens besluiten ze alvast mogelijke partners te benaderen. De armlastige gemeente Barcelona aarzelt. Het Hospital de la Santa Creu niet. Het oude (sinds 1401) ziekenhuis in El Raval is hard toe aan een grotere en moderne behuizing. Een geschikt bouwterrein bezit het Santa Creu al. Een flinke lap grond in de nog grotendeels braakliggende Eixample, vlakbij de plek waar Antoni Gaudí al een klein decennium bouwt aan zijn Sagrada Família. 
Het bouwterrein in 1902. Op de achtergrond de Sagrada Família.

Korte lijnen 
Nu nog een architect. Ook die wordt snel gevonden: Lluis Domènech i Montaner, géén familie van de afgewezen Josep Domènech. Al zijn de lijnen wel erg kort. Want naast architect is Lluis Domènech politicus en in die hoedanigheid prominent lid van de nationalistische partij Lliga Regionalista. Nu wil het ‘toeval’ dat een aantal adviseurs van het ziekenhuisproject dit ook is. De belangrijkste is de medicus Robert Bartomeu, voormalig burgemeester van Barcelona. De zaak is snel beklonken. In 1904 zal Domènech ‘Doctor Robert’ eren met het concept voor diens monument. Als dank voor de opdracht.
 
Het originele plan van Domènech i Montaner.

 Domènech ontwerpt één gezamenlijk project voor beide ziekenhuizen. Een totaalplan voor 48 verschillende paviljoens. Hij begint met de Sant Pau paviljoens. Dat houdt niet alleen de executeurs tevreden, de architect is zo ook verzekerd van (Pau Gils) geld. Dat moet hij bij de bouw van het Santa Creu nog maar afwachten. 
 
Het Sant Pau ziekenhuis in aanbouw.

 In 1912 is het Sant Pau klaar. Een hoofdgebouw plus gescheiden gebouwen voor mannen en vrouwen. In totaal tien paviljoens:

Tijdens de bouw is de discussie over de toekomstige bedrijfsvoering gewoon doorgegaan. De executeurs zijn nu echt uitgeput. Op 25 april 1913 dragen ze alle rechten over aan het Santa Creu ziekenhuis. Voortaan zijn de twee ziekenhuizen formeel één, onder een nieuwe naam: Hospital de la Santa Creu i de Sant Pau. Van de Santa Creu paviljoens verrijzen er door geldgebrek uiteindelijk maar zes, waarvan vijf na de dood van Domènech (1923). Diens zoon Pere Domènech i Roura bouwt ze, en wijkt daarbij behoorlijk af van het originele ontwerp van vader Domènech.


Volksmond

Dankzij het legaat van de bankier Pau Gil werd op 15 januari 1902 de eerste steen gelegd van het nieuwe gebouw. Aan de oude naam van Santa Creu werd die van Sant Pau toegevoegd, uit respect voor de wens van zijn weldoener.

Aldus de tekst op de website van het ziekenhuis. Hetzelfde verhaal lees je op talloze andere plekken. Pau Gil en de waarheid gaan kennelijk moeilijk samen. Zelfs zijn buste bij de hoofdingang van het ziekenhuis heeft er last van. Deze staat op naam van Eusebi Arnau, maar is voor 99 procent gemaakt door diens toenmalige assistent Frederic Marès. Arnau deed slechts de finishing touch. 

Er bestaat echter zoiets als gerechtigheid: in de Barcelonese volksmond heet het ziekenhuis Sant Pau.


 

 De buste van Pau Gil bij de hoofdingang.
 



Het Hospital de la Santa Creu i Sant Pau verhuisde in 2009 naar een nieuw gebouw aan de noordkant van het terrein (ruimte genoeg). Het oude ziekenhuiscomplex wordt sindsdien gerestaureerd en geleidelijk omgevormd tot een internationale onderzoekcampus. In de modernistische paviljoens van Lluis Domènech i Montaner zitten inmiddels al meerdere instellingen, waaronder het European Forest Institute. 

 Het complex, sinds 1997 Werelderfgoed, is vanaf 25 februari tot 16 maart gratis te bezichtigen, dagelijks van 11.00 uur -18.00 uur. Carrer St. Antoni M. Claret 167. Metro: Sant Pau/Dos de Maig (L 5) en Guinardó/Hospital de Sant Pau (L4).



 BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

23-02-2014

17-02-2014

Vandaag 40 jaar geleden: Real Madrid - Barça 0-5




Hoe Johan Cruijff dictator Franco én Real Madrid versloeg. Lees hier het hele verhaal.


BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

16-02-2014

Geef acht bij de Sagrada Família


foto:  Pau Audouard
 Militair vertoon bij de Sagrada Família, 1896.



BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

06-02-2014

Barcelona valt, Nederlandse gulden zwak


Soldaten en burgers tijdens een openluchtmis in Barcelona op 28 februari 1939,  twee dagen na de val van de stad. Foto: Josep Maria Pérez Molinos.
 The stockmarket fell last week three days before Barcelona. Stock prices had been weak since the first of the year and when last week’s break came they were already back at what Dow theorists call “resistance levels” (146 for Dow-Jones industrial averages, 28.8 for railroads) set by the previous reaction in November and December. Both industrial and railroad averages plummeted through these levels on heavy trading volume.

 With most of Europe convinced that the fall of Barcelona was not the end of the trouble but perhaps the real beginning...

Beurs van New York, 1939
With most of Europe convinced that the fall of Barcelona was not the end of the trouble but perhaps the real beginning, war-scare was doubtless primarily to blame for the break. Brokers reported heavy liquidation from abroad. Acute weakness in foreign dollar issues led bond prices down. The Dutch guilder was weak. And, as always when Europe has the jitters, the heavy flow of gold to the U. S. quickened. In one day last week London arranged to ship £14,000,000. 

Uit: Time  Magzazine, 6 februari 1939





BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

29-01-2014

Het grote gat van de kleine dame


In Madame Petit, 1933

Madame Petit.  Nu een gapende leegte in de Carrer l'Arc del Teatre, maar ooit voor geen gat te vangen.  Barcelona befaamdste huis van plezier inspireerde Jean Genet  voor zijn beschrijving van het bordeel La Féria, in zijn roman Querelle de Brest (1947). In de Engelse vertaling van Gregory Stradham:

Her advice to her ‘girls’ was to be a ministering angel to these gentlemen; for the official from Police Headquarters in love with Carmen, to be deprived of his jam; to the old Admiral, who strutted about naked gobbling like a turkey-cock, a feather stuck of his behind and pursued round the room by Elyane dressed up as a farmer’s wife; an angel to Mr Clerk who liked to be rocked to sleep; an angel the man who was chained to the foot of the bed where he would bark like a dog.

Bij Madame Petit kon je terecht voor elke seksuele wens, hoe onschuldig of juist extravagant ook. In Genets opsomming ontbreekt vreemd genoeg wel de huisspecialiteit, de ménage à trois.

Spionnen en diplomaten
 De Franse schrijver/avonturier bezocht het bordeel begin jaren dertig. De glorietijd van Madame Petit was op dat moment al een decennium voorbij. De gouden jaren waren begonnen met de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog in 1914. Spanje was neutraal. Spionnen, diplomaten, intellectuelen en ander buitenlands volk overspoelden Barcelona.

Voor morbide ingestelden was er een
kamer met doodskist en kandelaren


Het oudste beroep van de wereld profiteerde; de bordelen werden talrijker en ook luxer. Het meest luxe was Madame Petit, een bordeel dat dateerde van een ander ‘toeristisch’ topmoment, de Wereldtentoonstelling van 1888. De eerste bedrijfsleidster was hoogstwaarschijnlijk een Franse madame. Maar of zij de naam Petit droeg, is een eeuwig mysterie.

Vleselijke lusten
Petit was het bordeel in zijn hoogtijdagen niet bepaald. Het ging eerder om een middelgrote onderneming. Een bedrijf voor vleselijke lusten, met vijftig werkneemsters (plus een paar werknemers voor homoseksueel vertier) en eerste klas gereedschap. Zo beschikte Petit over een zespersoons ‘orgiebed’ en een uitgebreide garderobe voor erotische verkleedpartijen. Voor morbide ingestelden was er een kamer met doodskist en kandelaren. Randvoorzieningen waren onder meer een in-house kliniek en idem restaurant.

Betalen deed je met de eigen Madame Petit munten.  En zoals altijd hadden de rijken twee streepjes voor, in de vorm van een privé-salon. Of zij deze desgewenst bereikten via een geheime tunnel die begon in het Liceu-theater aan de Ramblas, zoals werd gefluisterd door tijdgenoten? Ook dat zal wel altijd geheim blijven.

In 1936, een paar jaar na Jean Genets verblijf in Barcelona, brak de Spaanse Burgeroorlog uit. Déze oorlog bracht geen nieuwe stroom klanten, maar slechts verder verval. In 1956 betekende een –tot mislukken gedoemd - verbod op prostitutie de genadeslag. In het pand kwam een pensioen, Los Arcos. Weer veel later werd het afgebroken.


We´re all gonna be just dirt in the ground, zingt Tom Waits. Of een gat in de straat.

Madame Petit nu


BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

27-01-2014

Terugblik op de Montjuïc: Barcelona 1939-1945



Gisteren was het 75 jaar geleden dat Franco´s troepen Barcelona binnen marcheerden.
 In het kasteeel op de Montjuïc is t/m  30 juni een tentoonstelling te zien over de periode 1939-1945, de jaren van de ergste Franco-terreur. Naar aanleiding daarvan hieronder een repost van ons bericht over een min of meer identieke  tentoonstelling. vorig jaar in het Gemeentelijk fotoarchief van Barcelona:


Defilé per fiets van Franco´s soldaten door de straten van Barcelona.  (Foto: AFB)
Barcelona en postguerra, 1939-1945  heet een net geopende expositie in het Gemeentelijk fotoarchief van Barcelona (update 27/01/14:  de Montjuïc-expositie heeft een identieke titel).
Zo´n titel doet altijd wat vreemd aan in niet-Spaanse ogen, gewoon aan het 40-45 van Wereldoorlog Twee. 


Feitelijk klopt de benaming; op 1 april 1939 verklaarde Franco de Spaanse burgeroorlog voor geëindigd. 

Wat volgde was echter geen vrede. Het nieuwe regime wilde niets minder dan de totale eliminatie van het Rode verzet. Honderdduizenden Republikeinen belandden in gevangenissen en in primitieve concentratiekampen op het Spaanse plattenland. Volgens officiële cijfers zaten eind 1940 270.000 mensen gevangen. Een aantal dat in de twee jaar daarna terugliep, zij het alleen door de daden van Dokter Dood; tienduizenden stierven als gevolg van honger, ziekten en executies. 

Franco zag in de Republiek en haar ´anti-nationalisme´, ´anti-katholicisme´ en  ´omhelzing van buitenlandse ideologieën´ de ultieme afwijking van het ware pad van zijn Movemiento ( Beweging). Dat pad was een weg terug, een terugkeer naar een (geïdealiseerd) verleden, het verenigde Spanje van Ferdinand en Isabel, de katholieke koningen. 


Gloriosa Cruzada
Het belangrijkste juridische wapen van deze Gloriosa Cruzada (Glorieuze Kruistocht) was door de Nationalistische oorlogsregering al op 9 februari 1939 gelanceerd: de Ley de Responsabilidades Políticas (Wet van Politieke Verantwoordelijkheden). Elke actie die ´de voorziene en historisch onvermijdelijke triomf van het Nationalisme´ belemmerde was voortaan ´crimineel´. Ook onderscheidde de wet twee soorten Spanjaarden: ´echte´ en ´antiespañoles´.


In Franco´s ogen was de Republiek het Kwaad,  met als ultieme manifestatie het rebelse Barcelona, broeinest van Catalanisme en radicale arbeiders. Op 26 januari 1939 marcheerden Franco´s troepen Barcelona binnen. Bijna onmiddellijk werd begonnen met een totale transformatie van het dagelijkse leven in stad. 

Feest van de overwinning, Poble Españnol,  21 mei 1939.  (Foto Pérez de Rosas/AFB)

De nu tentoongestelde foto´s maken duidelijk hoe abrupt en ingrijpend de omvorming was. Plotseling geen viering meer van de nationale feestdagen Sant Jordi (23 april) en de Diada (11 september), wel van het zeer Spaanse en katholieke Fiesta de la Confimarcion. En dan waren er natuurlijk de bezoekjes aan de stad van de Caudillo zelf en diens Duitse en Italiaanse vrienden.
Fiesta de Confirmación,  Plaça de Sant Jaume, 16 juni 1939. (Foto: AFB)

(Foto: AFB)
Graaf  Galeazzo Ciano (tweede van links), Italiaans minister van Buitenlandse zaken en schoonzoon van Mussolini, in het Palau de Generalitat op het Plaça de Sant Jaume, 11 juni 1939.

(Foto: AFB/Pérez de Rosas)
Uitzwaaien van de vrijwilligers voor de División Azul (Blaue Division), een eenheid van Spaanse vrijwilligers die in 1941-1943 onderdeel was van de Duitse Wehrmacht. De divisie vocht vooral aan het front in Rusland.


 Franco bezoekt Barcelona, 27 januari 1942.  Foto: AFB/Pérez de Rosas)
Januari 1942 was Frano zijn tour door Catalonië begonnen met een bezoek aan het Montserrat klooster,  het natianale heiligdom van Catalonië. Daar werd hij ontvangen door de kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders. Pas in 1963 volgde de eerste publiekeljke confrontatie tussen de dictator en de Catalaanse kerk. De abt van het Montserrat klooster, Aureli Escarré, bekritiseerde toen in het Franse dagblad Le Monde het Franco-regime. Zijn uitlatingen maakten hem tot een symbool van het verzet tegen Franco. Escarré werd in 1965 gedwongen uit te wijken naar Italië. In 1968 keerde hij, ernstig ziek, terug naar Montserrat, waar hij korte tijd later stierf.



Naarmate de Tweede Wereldoorlog vorderde en het succes van de nazi´s afnam, kregen de Duitse feesten in Barcelona een steeds intiemer karakter

 
(Foto: AFB/Pérez de Rosas)
Op 30 april 1939 (precies 6 jaar voor Hitlers zelfmoord) wordt  in de Deutsche Schule Barcelona  vast de Feestdag van de Nationale Arbeid gevierd (foto hierboven). Onder de feestvierders waren ook vijftien soldaten van "onze glorierijke Strijdkrachten, gewond geraakt tijdens de strijd tegen het marxisme, en onderwerp van veel aandacht en cadeaus", schreef La Vanguardia (toen La Vanguardia Española geheten) op 2 mei.  Naarmate de Tweede Wereldoorlog vorderde en het succes van de nazi´s afnam, kregen de Duitse feesten in Barcelona een steeds intiemer karakter.



(Foto: AFB/ Peréz de Rosas)
In 1940 was het echter nog niet zover. Hierboven zien we SS-chef Heinrich Himmler op 23 oktober van dat jaar in het Poble Espanyol (dat toen uiteraard Pueblo Español heette), op de Montjuïc. 

Veel meer echter dan in het ideale Spaanse dorp was Himmler geïnteresseerd in het zeer Catalaanse Montserrat-klooster. Terwijl Hitler en Franco in Hendaye een onderonsje hadden, bezocht Himmler later die dag het Catalaanse heiligdom, in de hoop daar sporen te vinden van de heilige graal of beter nog, de graal zelf. De mythische schaal waarin het, volgens Himmler, Arische bloed van Jezus Christus zou zijn opgevangen, moest de nazi´s onoverwinnelijk maken.
De volgende dag verliet Himmler Barcelona. Zonder graal en ook zonder zijn portefeuille:  deze was geroofd van zijn hotelkamer.

Meer over Himmler in Barcelona en de Duitse aanwezigheid daar in de jaren ´30 en ´40  vind je hier (Engelstalig).  Vanaf maart 2015 organiseer ik de Nederlandstalige tour 'Barcelona en de Spaanse Burgeroorlog'. Meer info t.z.t. op deze blog en op mijn toursite,  Barcelona Revisited.



(Foto:  AFB/ Pérez de Rosas)
De herkatholisering van Barcelona in beeld.  Juni 1944 gaan in de schaduw van de Arc de Triomf twintigduizend mannen ter communie.  Het katholicisme was sinds 1941 staatsgodsdienst in Spanje.  Deze en andere afspraken tussen Franco en het Vaticaan werden in 1953 formeel vastgelegd in een concordaat. De overeenkomst was nog tot eind 1979, vier jaar na de dood van de dictator, van kracht.


BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!