De Catalaanse onafhankelijkheidsvlag komt uit China

Tijdens onze wandeltours en fietstours krijgen we vaak de vraag: hoe zit het precies met al die vlaggen die je in stad ziet?

 De goudgele vlag met de vier rode strepen is de senyera, de officiële Catalaanse vlag.  Dan zijn er twee onafhankelijkheidsvlaggen. De oudste stamt uit 1908. Geïnspireerd door de vlag van de piepjonge (1902) republiek Cuba, ontwierp de Catalaanse separatist Vicenç Albert Ballester toen de blauwe estelada (estel is Catalaans voor ster). Het blauw van de driehoek symboliseert de mensheid, het wit van de ster de vrijheid.

De onafhankelijkheidsvlag was meestentijds verboden door de Spaanse autoriteiten. Haar eerste officiële optreden was pas op 14 april 1931, toen Francesc Macià de Catalaanse Republiek uitriep. Onder hevige druk van de voorlopige Republikeinse regering deed Macià drie dagen later een forse stap terug: Catalonië kreeg een eigen regeringsapparaat (de Generalitat), maar binnen de Spaanse staat.

Bourgeois-nationalisme
De Franco-tijd betekende opnieuw een ondergronds bestaan. Wel kreeg de blauwe

onafhankelijkheidsvlag in 1968 gezelschap van de rode estelada; de vlag van de socialistische bevrijdingspartij PSAN, die zich op deze manier wilde onderscheiden van het ‘bourgeois nationalisme’. Dit onderscheid is tegenwoordig grotendeels vervaagd, al is de blauwe estelada veruit het populairst. Zo populair zelfs, dat voor de productie is uitgeweken naar het goedkope China.

 Voor de productie is uitgeweken naar het goedkope China

De grootste Catalaanse distribiteur van de estelada heet Productes de la Tierra. Producten van het Land, maar ‘Made in China’ dus.
Uiteindelijk is de estelada voor de onafhankelijkheidsbeweging slechts een tijdelijk symbool. Zodra de eigen staat een feit is, gaan driehoeken en sterren de kast in en rest er één vlag: de senyera.

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

Catalonië onafhankelijk verklaren? Voor ERC ooit een fluitje van een cent!

Of de elf zetels verkiezingswinst van Esquerra Republicana de Catalunya een zelfbeschikkingsreferendum dichterbij brengt  - laat staan de onafhankelijkheid- , dat valt nog te bezien. De partij van Oriol Junqueras heeft wél de nodige ervaring met het uitroepen van een Catalaanse staat.
 
De laatste staat met de naam Catalonië  had een bestaansduur van 10 uur. Op 6 oktober 1934, om acht uur ´s avonds, betrad president Lluis Companys het balkon van het Palau de Generalitat aan het Plaça de Sant Jaume in Barcelona. Daar verklaarde hij met plechtige woorden dat Catalonië voortaan een republiek was. De volgende ochtend om zes uur was alles over. 

Grootvader

Drie jaar eerder, in 1931, waren de Spaanse gemeenteraadsverkiezingen gewonnen door de socialisten en  de republikeinen, sinds eind 1930 samen verenigd in wat de Voorlopige Republikeinse regering werd genoemd.  In Catalonië  was  dat jaar Companys´ partij Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) de  grote winnaar. 

14 april 1931: Francesc Macià roept de Catalaanse staat uit

Op 14 april 1931 deed koning Alfons XIII troonsafstand en werd in Madrid de Tweede Spaanse Republiek uitgeroepen. Feest in de Spaanse hoofdstad. Op de Puerta del Sol gingen de mensen uit hun bol. 
Eerder die dag had een euforische Lluís Companys, op dat moment civiel gouverneur van de provincie Barcelona, in de Catalaanse hoofdstad al ‘de Republiek’ uitgeroepen. 

De laatste Catalaanse staat bestond tien uur

ERC-leider Francesc Macià - al op leeftijd en door zijn landgenoten liefkozend l´avi, (grootvader) genoemd -  wist van niks, barstte in woede uit, en proclameerde vervolgens een Catalaanse Republiek als ‘lidstaat van de Iberische federatie’. Een federatie die niet bestond. Onder hevige druk van de voorlopige Republikeinse regering moest Macià de dagen daarna inbinden. Macià mocht president worden van een autonoom regeringsapparaat ( de Generalitat), maar dan wel binnen de Spaanse staat. 

Augustus 1931: demonstratie voor het eigen statuut.

In augustus 1931 volgde een referendum over een eigen Catalaanse ´grondwet´, het Estatut de Autonomia. Maar liefst  562. 691 Catalanen (99 % van de stemgerechtigden - alléén mannen) stemden voor, 3276 stemmers waren tegen. Na veel discussie keurde het Spaanse parlement een verwaterde versie van het statuut goed, op 9 september 1932. Bij de parlementsverkiezingen van dat jaar behaalde de ERC vervolgens twee keer zoveel stemmen als de behoudender LLiga Regionalista. Francesc Macià werd president van Catalonië.

Onstuimig 

De regering-Macià maakte van het Catalaans de officiële taal en voerde de bestedingen in de gezondheidzorg en het onderwijs  fors op. Maar toen overleed eind 1933 opa Macià. Zijn opvolger was de nummer twee van de ERC, de veel jongere en nog veel onstuimiger Lluis Companys. Een van diens eerste maatregelen was de goedkeuring van een wet op teeltcontracten, waardoor pachters meer rechten kregen. Niet alleen de Lliga Regionalista lag dwars, ook het conservatieve Spaanse parlement was tegen. De heren in Madrid verwierpen de wet als zijnde in strijd met de grondwet. Daarmee waren de verhoudingen tussen Companys en Spanje op scherp gezet. 

Ondertekening van het Catalaanse statuut door de Spaanse president Alcalá-Zamora.

Dynamiet

De conservatieve wind veroorzaakte een golf van protestacties, waaronder een algemene staking. In Asturië kwamen 40.000 mijnwerkers in opstand. Om de rebelse – en met dynamiet gewapende - mijnwerkers  een lesje te leren, deed de getergde regering een beroep op een jonge generaal die furore had gemaakt in Noord-Africa: Francisco Franco. De toekomstige Caudillo en zijn ´moorse´ legioen deden wat van hen werd verwacht, ten koste van zo´n 1500 doden en 3000 gewonden.

Asturië 1934: de Guardia Civil voert gearresteerde mijnwerkers weg.

Catalaanse staat
“Liberaal, democraat en republikein, Catalonië kan zichzelf niet afzijdig houden van de protesten die het land overspoelen", sprak Lluís Companys op 6 oktober 1934 vanaf het balkon van het generalitatspaleis.  "In naam van het volk en het parlement, de regering waarvan ik president ben, neemt alle bevoegdheden over die verbonden zijn met de macht in Catalonië, en verklaart de Catalaanse staat binnen de Federale Republiek Spanje.”

Het Plaça d'Àngel, 6 oktober 1934.

 De centrale regering in Madrid reageerde met het uitroepen van de staat van beleg. Troepen onder leiding van generaal Batet bezetten Barcelona en beschoten overheidsgebouwen. Companys, die had geweigerd de steeds machtiger en talrijkere anarchisten van Barcelona te bewapenen, had slechts de beschikking over een groepje Catalaanse paramilitairen, de Escamots.

Achter de tralies: Lluís Companys (3de van links) en zijn kompanen, 7 oktober 1934.

De volgende ochtend om zes uur was de ongelijke strijd gestreden. Companys werd gearresteerd en veroordeeld tot 30 jaar opsluiting in de gevangenis El Puerto de Santa Maria, in het verre Cádiz. 
Op 16 februari 1936 kreeg hij amnestie, nadat de Spaanse verkiezingen waren gewonnen door het Front Popular, een coalitie waarvan ook het ERC deel was. Opnieuw werd Lluis Companys president van Catalonië. 

1 maart 1936: Lluís Companys is terug in Barcelona.

Kort daarna begon de burgeroorlog.

Barça-Celtic: 0-1

Scottish Kilt on Catalan Rambla.

De wedstrijd moet nog gespeeld worden maar op dit moment is de stand van de wedstrijd Barcelona-Celtic Glasgow 0-1.

 Voor een dag overheerste niet de rode strepen van de senyera en de estelada in de Catalaanse hoofdstad, maar de groene van Celtic Football Club. De Celtic aanhang nam vandaag zonder moeite het centrum van Barcelona in.  Catalaanse instituten als Café Zurich op het Plaça de Catalunya waren groen-wit. Zelfs de Catalaanse president Francesc Macià kreeg een kleurtje. Sommige Barça en Celtic supporters namen vast een gezamenlijk voorschot op de komende onafhankelijkhheid  van beide thuislanden.  Niettemin kampen sommige high-en lowlanders overduidelijk met identiteitscrisis, getuige de opvallende aanwezigheid van de Ierse vlag. Of was het die van Ivoorkust?

Irishman in Scotland

Schot of Catalaan, de onafhankelijkheid willen we allemaal!

Brothers in arms.

Francesc Macià met Schotse shawl. De estelada kijkt toeop de achtergrond.