Wat een barbaren die indianen!

Zijn standbeeld (in juni na ruim een jaar weer open) in de oude haven herinnert er elke dag aan: hier arriveerde Columbus na zijn eerste reis naar Amerika. Deze maand is het 520 jaar geleden dat de stoere Christopher verslag uitbracht aan zijn opdrachtgevers, de katholieke koningen Isabel en Ferdinand. Volgens de legende gebeurde dat in de Saló del Tinell, in het  middeleeuwse paleis aan het Plaça del Rei. 

Dat levert mooie fantasieën op. Isa en Ferdi, zo stel je je voor, konden hun nieuwsgierigheid natuurlijk niet in toom houden. Die gingen echt niet in die ontvangstzaal zitten wachten tot Colom - met een driepoot, want Columbus was stiekem een Catalaan, daarover een andere keer -  zich binnen meldde,  zijn geloofsbrieven onder de arm.  Hand in hand snellen ze de paleistrappen af, de vermoeide ontdekkingsreiziger tegemoet. Halverwege de treden volgt de legendarische ontmoeting.
 “Wat brengt u ons, heer Columbus?” 
“De ontdekking van Amerika, Uwe Hoogheden.”

Delacroix´ weergave van de koninklijke ontvangst (1863).

Tussen hoofd en nek
In werkelijkheid waren die paleistrappen op het moment dat Columbus voet aan Catalaanse wal zetten, wel het laatste waaraan Isabel en Ferdinand wilden denken:  op 7 december 1492 was Ferdinand op deze plek aan de dood ontsnapt. Een boze boer had hem een bijna fatale klap met een zwaard verkocht.  'Tussen hoofd en nek´, weten we dankzij een tijdgenoot van Ferdinand, de geschiedschrijver Miquel Pere Carbonell. 

Fernando´s lijfwachten overmeesterden de boer en wilden hem ter plekke om zeep helpen. De tussen hoofd en nek bloedende Fernando had echter een beter idee. Hij zou die boeren eens een lesje leren. Had hij hen immers in 1486 niet het recht verleend om zelfstandig boer te worden, zonder leenheer? Dat de meeste boeren de gevraagde losprijs in de verste verten niet konden opbrengen, deed er niet toe. Het ging om het principe. Ondankbaren waren het!



Opstandig agrarisch gedrag
Het lot van Joan de Canyamàs, zoals de boer heette, moest opstandig agrarisch gedrag richting koning eens en voor altijd voorkomen. Een paar dagen later werd hij naakt op een kar gezet en Barcelona rondgereden. Dat gebeurde met de nodige tussenstops. Op elk van deze pauzemomenten werd de arme Joan vakkundig van een lichaamsdeel ontdaan. Ogen, tepels, armen, benen, bijna héél Joan moest er aan geloven. De taaie boer hield het lang vol, met ´steun´ van de Koninklijke chirurgijnen. Deze voorkwamen het leegbloeden van de man en daarmee een voortijdig einde van diens lijdensweg. 

De Columbus van Emanuel Leutze is blond (1843).

De koninklijke chirurgijnen voorkwamen  een voortijdig einde van Joans lijdensweg

 

Op de Passeig del Born stierf Canyamàs dan toch, nadat zijn hart - of zijn hersenpan, daarover verschillen de middeleeuwse bronnen - uit zijn lichaam was getrokken. De kar met daarop Joans schamele resten werd in brand gestoken.


Om bij te komen van de schrik verkasten Isabel en Ferdinand naar het Monasterio de San Jerónimo de la Murtra, een klooster in het naburige Badalona. Daar dwaalde de gedachten van de koning telkens af naar die bijna rampzalige vrijdag van de aanslag. Het was maar goed dat hij had gevast! Daarmee had hij vast en zeker de zegen verdiend van ‘onze heilige maagd Maria’, weet ook chroniqueur Carbonell.

Columbus vereeuwigd in het San Jerónimo klooster, Badalona.

15 april 1493
Maar vandaag heeft de koning geen tijd voor sombere gedachten. Columbus brengt in Badalona verslag uit van zijn avonturen! De nieuwsgierige zeeman toont zich bovendien een uitstekend verteller, die de vorstelijke humeuren opvrolijkt met allerlei interessante en verbazingwekkende wetenswaardigheden over de Nieuwe Wereld. Bijvoorbeeld dat de mensen daar geen geld hebben en geen geschreven taal; dat ze noch brood eten noch wijn drinken en het ijzer niet kennen. Ook vertelt Columbus zijn Koninklijke toehoorders dat de Nieuwe-Wereldbewoners naakt of bijna naakt rondlopen, God de Heer niet kennen en elkaar opeten als het zo uitkomt.
 

Columbus (donker dit keer en met baard) kijkt zijn ogen uit.

Wat de koning echter nog het meest verbaast: de bewoners van de Nieuwe Wereld hebben geen paarden! Wanneer ze de mannen van Columbus op hun viervoeters zagen, dachten ze dat het om centauren ging – al is die benaming hen natuurlijk ook onbekend.
 
Wat een barbaren, die indianen!



BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

Plaça Reial tijdelijk iets minder koninklijk

Burgemeester Trias beloofde het vorig jaar november al. Alle palmen van Barcelona zullen worden vervangen. De burgervader deed zijn belofte nadat twee zusters op de Avenida Diagonal gewond werden door een exemplaar dat van het ene op het ander moment bij de wortels afbrak. 

Het zoveelste slachtoffer van de rhynchophorus ferrugineus, ofwel de palmkever/ palmsnuitkever. Deze moordenaar laat zijn larven in de boom achter, die vervolgens hun verblijfplaats van binnenuit opvreten. De bladeren drogen uit, gaan hangen en voordat je het weet, heb je de boom dus op je kop.




De Catalaanse regering schat dat inmiddels meer dan 6000 Catalaanse palmbomen het slachtoffer zijn geworden van de kever, sinds deze ruim zes jaar geleden voor het eert gesignaleerd werd op vaderlandse bodem.

Dus moet is het nu palmen ruimen geblazen, al dan niet preventief. Vandaag moesten de eerste drie exemplaren op het Plaça Reial, eraan geloven, het Koninklijke Plein pal achter de  Rambla dels Caputxins, dat door die stompjes palmboom  nu tijdelijk een stukje minder koninklijk is.

 

 

 

 

Ferdinand II van Aragón

Maar eigenlijk is die benaming ´koninklijk´ altijd wat problematisch geweest. Oorspronkelijk gaat het om een eerbetoon aan Ferdinand II van Aragón (1452 – 1516). Koning van Valencia, Mallorca, Cerdeña, graaf van Barcelona, maar vooral: de eerste koning van wat nu Spanje heet (minus Baskenland en Navarra), door zijn huwelijk in 1469 met Isabel van Castilië.

Plaça Reial, rond 1900.

En dus moest er in het centrum van het plein, dat vanaf eind 1848 werd aangelegd, een monument voor Ferdinand verschijnen. Ergens tussen 1850 en 1860 werd het voetstuk geplaatst, maar verder dan een gipsen kopie van een door José Piquer te vervaardigen metalen beeld is Ferdinand niet gekomen. Om nu onbekende redenen werd dit exemplaar nooit  geplaatst. In plaats daarvan werd het plein ´verrijkt´ met een waterpomp. Dat vond de hoofdarchitect van de stad, Antoni Rovira i Trias op een gegeven moment toch te gewoontjes. Een monumentale, gietijzeren fontein moest er komen die  de ´monotonie en koude uitstraling van het plein´ zou doorbreken.

Plaça Reial, vandaag.

Catherine de Medici

In 1876 kreeg het Koninklijke plein zijn Koninklijke fontein: de Drie Gratiën. Gemaakt in Parijs naar een Frans origineel uit 1561. Dat laatste beeld was besteld door de Franse koningin Catherine de Medici, als eerbetoon aan haar eerder overleden man, koning Hendrik II. De urn bovenop het beeld bevatte zelfs diens hart. Na wat omzwervingen door Parijs belandde het Franse beeld uiteindelijk in het Louvre. 

Zijn Barcelonese tegenhanger – zonder beroemd hart – maakte eveneens een stadsreis. Vanaf 1907 stond het op de Rambla de Poblenou. Totdat het Plaça Reial in 1926 een opknapbeurt kreeg en De Drie Gratiën terugkeerden naar hun oude plaats.  Daar staan ze onopvallend koninklijk te zijn, sinds lang overschaduwd door Gaudi´s straatlantaarns:

´De Drie Gratiën in verlegenheid gebracht tussen twee versierders.´ Spotprent gemaakt toen Gaudi´s straatlantaarns op het Plaça Reial werden geplaatst (1879).