26-02-14

Het voorlopig laatste carnaval in Barcelona








Fotograaf Carlos Pérez de Rozas Masdéu nam deze foto´s (met zelfs een 'Hollands' tintje) tijdens het carnaval van 1936. Het zou voorlopig de laatste keer zijn dat het feest massaal werd gevierd: twee maanden later begon de Spaanse Burgeroorlog.

Tijdens de Franco-dictatuur was slechts het kindercarnaval toegestaan en dan alleen in privé-woningen en geautoriseerde ruimten.




Pas in 1980, vijf jaar na de dood van Franco, vierden de Barcelonezen weer carnaval zoals het hoort: uitbundig, zoals ze dat deden in 1860 bijvoorbeeld:

 



Het Barcelona Carnaval 2014 begint morgen 27 februari en duurt t/m 5 maart. Klik hier voor meer info en een pdf van het volledige programma (engelstalig).






BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

24-02-14

Hoe in Barcelona twee heiligen één werden



Of Pau Gil (1816-1896) van de herenliefde was? De geschiedenis zegt er niets over. Een groot vrouwenliefhebber was hij hoogstwaarschijnlijk niet. Zijn armenziekenhuis voor Barcelona zou alléén voor mannen zijn. Als vrouwen toch echt moesten, dan op een gescheiden afdeling met dito ingang. Het ziekenhuis diende verder voldoen aan de laatste eisen wat betreft hygiëne en verzorging. 

De rijke vrijgezel laat het in 1892 allemaal netjes optekenen in zijn testament. Een moderne instelling moest het worden, met een aparte chirurgische afdeling, veel ruimte voor de patiënten en met tuinen waar ze weer op krachten konden komen. Ook de naam wordt testamentair vastgelegd: Sant Pau.

Pau Gil
Gils grote voorbeeld is het Hôtel-Dieu ziekenhuis in Parijs, de stad waar hij al sinds zijn zeventiende woont. Vanuit de Franse hoofdstad bestiert hij zijn Spaanse zaken (mijnen, spoorwegen, schepen). In Parijs zelf staat de familiebank, de in 1846 door zijn broer opgerichte Banca Gil. De opheffing van deze instelling moet na zijn dood het kapitaal vrijmaken voor Gils ziekenhuis. Let wel, het geld is, zo staat in zijn testament, slechts bestemd voor de grond en de bouw. Na voltooiing, en niet eerder, moet het complex worden aangeboden aan de gemeente Barcelona, of elk ander instituut dat de permanente verzorging van de ‘onfortuinlijken’ kan garanderen.




Vermoeidheid 
 Ga er maar aan staan als executeurs. Een van hen geeft er dan ook al vroeg de brui aan, door eerder dan onze man zelf te overlijden. En na Gils heengaan in 1896 beroept executeur nummer twee zich op zijn hoge leeftijd en slechte gezondheid. Uiteindelijk nemen twee zonen van beide heren de zaak over. 

Vijf jaar later is van het ziekenhuis nog geen steen gelegd.

Vijf jaar later zijn we één afgekeurd bouwterrein (in Sarrià), één afgewezen architect (Josep Domènech i Estapà) en meerdere, elkaar tegensprekende, adviesraden verder. Van het ziekenhuis is nog geen steen gelegd. De executeurs vertonen ernstige sporen van vermoeidheid. Voorbijgaand aan Pau Gils wens besluiten ze alvast mogelijke partners te benaderen. De armlastige gemeente Barcelona aarzelt. Het Hospital de la Santa Creu niet. Het oude (sinds 1401) ziekenhuis in El Raval is hard toe aan een grotere en moderne behuizing. Een geschikt bouwterrein bezit het Santa Creu al. Een flinke lap grond in de nog grotendeels braakliggende Eixample, vlakbij de plek waar Antoni Gaudí al een klein decennium bouwt aan zijn Sagrada Família. 
Het bouwterrein in 1902. Op de achtergrond de Sagrada Família.

Korte lijnen 
Nu nog een architect. Ook die wordt snel gevonden: Lluis Domènech i Montaner, géén familie van de afgewezen Josep Domènech. Al zijn de lijnen wel erg kort. Want naast architect is Lluis Domènech politicus en in die hoedanigheid prominent lid van de nationalistische partij Lliga Regionalista. Nu wil het ‘toeval’ dat een aantal adviseurs van het ziekenhuisproject dit ook is. De belangrijkste is de medicus Robert Bartomeu, voormalig burgemeester van Barcelona. De zaak is snel beklonken. In 1904 zal Domènech ‘Doctor Robert’ eren met het concept voor diens monument. Als dank voor de opdracht.
 
Het originele plan van Domènech i Montaner.

 Domènech ontwerpt één gezamenlijk project voor beide ziekenhuizen. Een totaalplan voor 48 verschillende paviljoens. Hij begint met de Sant Pau paviljoens. Dat houdt niet alleen de executeurs tevreden, de architect is zo ook verzekerd van (Pau Gils) geld. Dat moet hij bij de bouw van het Santa Creu nog maar afwachten. 
 
Het Sant Pau ziekenhuis in aanbouw.

 In 1912 is het Sant Pau klaar. Een hoofdgebouw plus gescheiden gebouwen voor mannen en vrouwen. In totaal tien paviljoens:

Tijdens de bouw is de discussie over de toekomstige bedrijfsvoering gewoon doorgegaan. De executeurs zijn nu echt uitgeput. Op 25 april 1913 dragen ze alle rechten over aan het Santa Creu ziekenhuis. Voortaan zijn de twee ziekenhuizen formeel één, onder een nieuwe naam: Hospital de la Santa Creu i de Sant Pau. Van de Santa Creu paviljoens verrijzen er door geldgebrek uiteindelijk maar zes, waarvan vijf na de dood van Domènech (1923). Diens zoon Pere Domènech i Roura bouwt ze, en wijkt daarbij behoorlijk af van het originele ontwerp van vader Domènech.


Volksmond

Dankzij het legaat van de bankier Pau Gil werd op 15 januari 1902 de eerste steen gelegd van het nieuwe gebouw. Aan de oude naam van Santa Creu werd die van Sant Pau toegevoegd, uit respect voor de wens van zijn weldoener.

Aldus de tekst op de website van het ziekenhuis. Hetzelfde verhaal lees je op talloze andere plekken. Pau Gil en de waarheid gaan kennelijk moeilijk samen. Zelfs zijn buste bij de hoofdingang van het ziekenhuis heeft er last van. Deze staat op naam van Eusebi Arnau, maar is voor 99 procent gemaakt door diens toenmalige assistent Frederic Marès. Arnau deed slechts de finishing touch. 

Er bestaat echter zoiets als gerechtigheid: in de Barcelonese volksmond heet het ziekenhuis Sant Pau.


 

 De buste van Pau Gil bij de hoofdingang.
 



Het Hospital de la Santa Creu i Sant Pau verhuisde in 2009 naar een nieuw gebouw aan de noordkant van het terrein (ruimte genoeg). Het oude ziekenhuiscomplex wordt sindsdien gerestaureerd en geleidelijk omgevormd tot een internationale onderzoekcampus. In de modernistische paviljoens van Lluis Domènech i Montaner zitten inmiddels al meerdere instellingen, waaronder het European Forest Institute. 

 Het complex, sinds 1997 Werelderfgoed, is vanaf 25 februari tot 16 maart gratis te bezichtigen, dagelijks van 11.00 uur -18.00 uur. Carrer St. Antoni M. Claret 167. Metro: Sant Pau/Dos de Maig (L 5) en Guinardó/Hospital de Sant Pau (L4).



 BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

17-02-14

Vandaag 40 jaar geleden: Real Madrid - Barça 0-5




Hoe Johan Cruijff dictator Franco én Real Madrid versloeg. Lees hier het hele verhaal.


BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

16-02-14

Geef acht bij de Sagrada Família


foto:  Pau Audouard
 Militair vertoon bij de Sagrada Família, 1896.



BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

06-02-14

Barcelona valt, Nederlandse gulden zwak


Soldaten en burgers tijdens een openluchtmis in Barcelona op 28 februari 1939,  twee dagen na de val van de stad. Foto: Josep Maria Pérez Molinos.
 The stockmarket fell last week three days before Barcelona. Stock prices had been weak since the first of the year and when last week’s break came they were already back at what Dow theorists call “resistance levels” (146 for Dow-Jones industrial averages, 28.8 for railroads) set by the previous reaction in November and December. Both industrial and railroad averages plummeted through these levels on heavy trading volume.

 With most of Europe convinced that the fall of Barcelona was not the end of the trouble but perhaps the real beginning...

Beurs van New York, 1939
With most of Europe convinced that the fall of Barcelona was not the end of the trouble but perhaps the real beginning, war-scare was doubtless primarily to blame for the break. Brokers reported heavy liquidation from abroad. Acute weakness in foreign dollar issues led bond prices down. The Dutch guilder was weak. And, as always when Europe has the jitters, the heavy flow of gold to the U. S. quickened. In one day last week London arranged to ship £14,000,000. 

Uit: Time  Magzazine, 6 februari 1939





BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

04-02-14

Pal voor Barcelona


Wie op het Plaça de Sant Jaume arriveert kan ze niet missen, de twee standbeelden links en rechts van de hoofdingang van het stadshuis. De man met kroon is Jaume I, de Veroveraar. Graaf van Barcelona, koning van Aragón en degene die Barcelona in 1249 de eerste vorm van zelfbestuur gaf. Dat vierkoppige bestuursorgaan was de voorloper van de Consell de Cent, de Raad van Honderd die met een grote mate van autonomie eeuwenlang de stad bestuurde.

De Barcelonezen zijn Jaume nog steeds dankbaar, maar heilig is hij niet. Het Plaça de Sant Jaume dankt zijn naam dan ook aan de Heilige Jacobus, wiens kerk hier tot 1823 stond.

Maar die andere welgeklede heer, genaamd Joan Fiveller (geboortedatum onbekend-1434). Wat doet deze figuur naast zo’n grootheid? Fiveller was jarenlang lid van het dagelijks bestuur van de stad en zelfs conseller de cap (bestuursvoorzitter), maar dat maakt je nog niet beroemd.

Tekening van het stadhuis uit 1844, het jaar waarin de beelden (van Josep Bover i Mas) werden geplaatst.

Soms volstaat voor eeuwige roem één daad. Dat geldt ook voor Fiveller.

Het was eind februari 1416. Barcelona werd sinds een tijdje geregeerd door Ferran d'Antequerra (1380-1416). Fernando de Antequerra, beter gezegd. Want de nieuwe vorst was weliswaar een neef van Pere de Plechtige, maar 100 procent Spaans. Een rasechte telg uit het Castiliaanse huis van Trastámara, en met een andere visie op het koningschap dan de Catalaanse vorsten. Deze laatsten waren gewoon met Barcelona te onderhandelen – het pactisme is geen uitvinding van Jordi Pujol. Stad en koning hadden elkaar immers nodig. De veroveringen van de Kroon betekenden voor de stad nieuwe handelsmarkten. De koning op zijn beurt, kon zonder de steun van Barcelona (en de andere vrije steden) niet op tegen de Catalaanse adel.

Handjeklap
Ferran/Fernando had als goed absolutistisch vorst een broertje dood aan dat soort handjeklap. Hij was de koning en een koning had privileges. Dus weigerde hij botweg toen Barcelona hem vroeg el vectigal te betalen, de belasting op consumptievlees die de stad hief. Dat pikte Joan Fiveller niet. De gemoederen liepen hoog op. Uiteindelijk waren het twee Catalanen uit Ferrans hofhouding die de belasting betaalden. Discreet en uit eigen zak. Waarmee de eer van de koning gered was.

Joan Fiveller haalt verhaal bij Ferran. Schilderij van
Antoni Casanova i Estorach, 1875.
Tussen Barcelona en de Trastámaras zou het nooit meer goed komen. Dat begon al gelijk in 1416. De gepikeerde Ferran verliet de stad en keerde nooit meer terug. Al kan dat ook komen doordat hij ruim een maand later stierf.

Mythe

Of het inderdaad Joan Fiveller is geweest die voor de belangen en rechten van Barcelona opkwam, is historisch onzeker. In ieder geval was een mythe geboren. En bij een mythe hoort eigenlijk meer dan één verhaal.  Bijvoorbeeld dat over de ontdekking in 1426 van een waterbron door onze held tijdens het jagen in de Collserola-heuvels. Het water leidde hij vervolgens via een kanaal naar het Plaça de Sant Just, vlakbij zijn paleis aan de Carrer de LLedó.

Het verhaal is hoogtwaarschijnlijk apocrief, want de bron op het plein zou al uit 1367 dateren. Het zou zelfs gaan om de één na oudste van Barcelona. Na eeuwen geeft de bron nog steeds water, al komt het tegenwoordig uit een paar  kranen.

Joan Fiveller zelf ging uiteindelijk in rook op. Tijdens het volksoproer van 1835 staken de Barcelonezen het Framenors-klooster, met daarin het familiemausoleum van de Fivellers, in brand.  Maar zijn mythe leeft rustig voort.

De  bron op het Plaça de Sant Just. De originele bron (die uit 1367 zou dateren) werd in de 19de eeuw ingriijpend gemoderniseerd.




BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!