28-07-13

Barcelona onder Franco (2)



Dit bericht verscheen in een buitengewone editie van El Correo Catalan op 27 januari 1939, dus de dag na de inname van Barcelona door de troepen van de Franco. Het  kwam de krant te staan op een verschijningsverbod van drie weken, opgelegd door de chef van de bezettingsdiensten (jefe de los servicios de occupacion)
De zonde van El Correo Catalan was - slechte gewoonte uit de tijd van de Republiek! -  het schrijven van ‘Joventut Tradicionalista de Barcelona’, in het Catalaans dus.

El Correo Catalan was verbonden met Solidariat Catalana een vroege en kortstondige (1906-1909) poging alle richtingen binnen het Catalanisme te verenigen. Vanaf 1912 was de katholieke en conservatieve krant tweetalig; een deel van de kopij was in Catalaans, een ander deel in Castilliaans geschreven. De dictatuur van Primo de Rivera maakte dat de krant vanaf 1923 alleen nog Spaanstalig was .


De krant verscheen voor het laatst op 20 juli 1936, de dag dat de arbeiders en  veiligheidstroepen  de militaire opstand tegen de Republiek neersloeg. Het gebouw van El Correo Catalan werd geconfisceerd door de anti-Stalin (en anti-clerici) communisten van de POUM. Van de  katholieke persen rolde voortaan de  POUM-partijkrant Avant. (Vooruit). Deze verscheen in het Catalaans, maar na een paar dagen al werd de taal Spaans en de naam La Batalla (De Strijd). Onder druk van het Stalinbewind legde de Republikeinse regering in juni 1937 La Batalla een publicatieverbod op, al verscheen de krant in Barcelona nog wel clandestien. El Correo Catalan verscheen vanaf 14 februari1939 weer dagelijks.  In 1985 stopte de krant, gedwongen door slechte verkoopcijfers.
 

De cellen van de Republikeinse militaire (SIM, Servicio de Investigación Militar)  inlichtingendienstt  leverden overvloedig materiaal voor de franquistische propaganda: georganiseerde excursies naar diverse locaties (vooral San Elias), kranten en tijdschriftenartikelen, verklaringen van gevangenen, foto´s. De gravure is een reconstructie van een txeca in het Convent de Les Magdalenes gepubliceerd in  het tijdschrift Fotos (Donosti/San Sebastian AvdN),  op 11 februari 1939.

Sant Elies/Elias was de beruchtste van de ongeveer 20 txecas (Spaans: checas) van Barcelona; naar Sovjetvoorbeeld opgezette gevangenissen, met piepkleine cellen, zonder ramen of tralies. Wie in Sant Elies terechtkwam, wist dat het met hem gedaan was. Op een dag werd je meegenomen en afgemaakt.  De excecuties vonden plaats langs de nabijgelegen Arrabassada (de toen nog stille weg door de Collserola-heuvels naar Sant Cugat del Vallès), op het kerkhof van de wijk Les Corts en dat van het voorstadje Montcada.




Een foto uit El Correo Catalan van 24 februari 1939. In deze toren aan de Avinguda del Tibidabo zat een revolutionaire rechtbank, onder voorzitterschap van  de anarchist Aurelio Fernández. De reportage is getiteld  'De vervolgers van de chekas' . Een van de koppen luidt: 'Moorden en orgies in de Toren van de Terreur´.

De checas werden gebruikt voor propaganda, maar dat maakt hun bestaan en dodelijke consequenties niet minder reëel.  De historicus César Alcalá, schrijver van het boek Las checas de Barcelona, noemt in een interview een aantal van 8352 slachtoffers, waaronder ruim 2000 geestelijken. De checas waren vanaf  de militaire opstand in juli 1936 een terreurinstrument  van de anarchisten (CNT-FAI) en de Moskou-getrouwe communisten (PSUC).  Vanaf mei 1937 stonden  de checas onder controle van de door een stalinist geleide SIM. Tijdens het SIM-bewind vonden de ergste martelingen plaats, stelt Alcalá. In die periode werden volgens hem ook 137 ‘linksen' (uiteraard geen stalincommunisten) de dood.


De helft van de mililtieleden en vluchtelingen  naar Frankrijk is al via Irún teruggekeerd in het ´España nacional´.

Eerste pagina van Hoja Offical del Lunes,  gepubliceerd door de persvereniging van Barcelona.  Het gaat om  het tweede nummer dat verscheen tijdens de Franco-periode, daterend van 13 februari 1939. Natuurlijk is het nieuws vals.


Extra: De vroegtijdige dood van Lluis Companys.



Nog een tamelijk tendentieus bericht, van eerder datum:
 'Companys vermoord door de anarchisten, zeggen ontsnapten aan die hel', kopt de Baskische krant Unidad op 6 mei 1937. 
De Catalaanse president werd ruim drie jaar later door de Franco-autoriteiten in het kasteel van de Montjuïc geëxecuteerd, op 15 oktober 1940.

(Met dank aan Nick Lloyd)

Tekst en beeld:  Edmon Vallès,  Història Gràfica de Catalunya Sota el Règim Franquista 1939/1975.  Editicions 21, 1980.
Cursieve tekstfragmenten en Extra´s: Ad van der Neut



Edmon Vallès
Edmon Vallès (Mequinenza Aragón 1920- Barcelona 1980) was politiek actief en werkte als
vertaler, maar maakte vooral naam als journalist en historicus.
Als soldaat vocht hij vanaf 1938 aan Republikeinse zijde tegen Franco. Na de oorlog vluchtte hij net als duizenden anderen naar Frankrijk. In 1944 keerde hij terug naar Spanje. Vallès ging rechten en journalistiek studeren in Barcelona en werd ook politiek actief. In 1945 is hij een van de oprichters van de clandestiene Moviment Socialista de Catalunya.(MSC). Uit de MSC ontstaat in 1974 de Reagrupament Socialista i Democràtic de Catalunya, twee jaar later omgedoopt tot Partit Socialista de Catalunya-Reagrupament (PSC-R). Deze partij doet in 1977 mee aan de eerste democratische verkiezingen na de Franco-dictatuur, als deel van het Pacte Democràtic per Catalunya, een Catalaans-nationalistische coalitie.

Edmon Vallès was in 1968 oprichter van het historische tijdschrift Historia y Vida. Over zijn ervaringen tijdens de Spaanse Burgeroorlog schreef hij het boek Dietari de Guerra 1938-1939 (1980). Vallès’ magnum opus is de zesdelige serie Història gràficia de Catalunya, een geschiedenis in beelden van Catalonië in de periode 1888-1975, met commentaar van Vallès.
Aan de correcties van het laatste deel, dat over Catalonië onder Franco, werkte Vallès tot enkele uren voor zijn dood. Foto´s en commentaar maken het boek een fascinerende kroniek van het leven in Catalonië tijdens de dictatuur. Een periode die in 1980 nog maar nauwelijks geschiedenis was…




BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen