22-05-13

Corpus Christi in Barcelona - dansende eieren en het circus van Jeroen Bosch




 Corpus Christi (Sacramentsdag)  werd begin 14e eeuw door Paus Johannes XXII ingesteld. Al in 1320 werd in Barcelona de eerste Corpus-Christiprocessie gehouden. Eind jaren zeventig stierf de optocht een stille dood. In 1992,  midden in de euforie rond de Olympische spelen blies de gemeenteraad van Barcelona de traditie nieuw leven in. 

 Corpus Christi valt op de tweede donderdag na Pinksteren, in een periode waarin ooit veel (heidense) vruchtbaarheidsfeesten werden gevierd.  Beïnvloeding was dan ook onvermijdelijk. De eerste processies moeten een soort mythische spektakels zijn geweest, een bonte mengeling van christelijke maar vooral profane elementen, waar ook nog eens de nodige persoonlijke noten aan werden toegevoegd. 

Zeer tegen de zin van de kerk. Haar doel met Corpus Christi was immers het volk te doordesemen met de mysteries van de Heilige Schrift. Voor het op een meer christelijke spoor krijgen van het feest zette de kerk daarom de entremesos in, de Bijbelse figuren uit de toneelstukjes die werden opgevoerd tussen de gangen van de grote banketten aan het hof en in adellijke kringen.
Deze en foto boven: Corpus Christi, begin vorige eeuw.


Ook sommigen van de - door hun omvang - opvallendste processiedeelnemers kun je met een beetje goede wil religieuze roots toedichten. De capsgrossos (grote hoofden) vertegenwoordigen de menselijke zwakheid tegenover de goddelijke kracht. De gegants (reuzen) zijn mogelijk  nazaten van twee historische kolossen: de Filistijn Goliath (door David een kopje kleiner gemaakt) en  de heilige Christoforus.


Laatste mode
De eerste gegants waren dus mannen. Pas later verscheen de reuzinnen. De grote dames waren in ieder geval meer bij de tijd: heel lang was het de gewoonte om hen te kleden volgens de laatste mode. Zo weten we bijvoorbeeld dat de gegantas tijdens de Corpus-Christiprocessie van 1569 op en top ´Tudor´ waren, compleet met waaier en een boeket bloemen.


 De eerste processies moeten een soort mythische spektakels zijn geweest

Ook bij de dieren  zien we dat patroon: eerst is er  de mannelijke draak, representant van Lucifer en door Sant Jordi vernietigend verslagen. Pas later verschijnt La Vibria (van het Latijnse vipera, slang), de vrouwelijk draak. Dat was tijdens de Corpus-Christiprocessie van 1399, het jaar waarin ook de adelaar (symbool voor gerechtigheid) debuteert.

Andere dierenklassiekers zijn de stier en de leeuw. De stier is een symbool voor heidense bronstigheid, maar ook een verwijzing naar de geboorte van het Kindeke Jezus.
De leeuw heeft eveneens dubbele betekenis. Van oudsher het symbool van kracht, vertegenwoordigt dit dier tegelijkertijd Marcus, die in zijn evangelie refereert aan de prediking van Johannes de Doper als ´een stem die schreeuwt vanuit de wildernis´.In de Corpus-Christiprocessie vinden we leeuw en Marcus dan ook gebroederlijk zij aan zij.


  Update 2017:
Religieus of volks
 Barcelona heeft tegenwoordig twee Corpus-Christiprocessies, waarmee een botsing tussen religieuze en wereldse waarden wordt voorkomen.
De plechtige Processó de Corpus Christi vindt dit jaar op zondag 18 juni plaats. De start is om 19.45 uur, na afloop van de mis in de kathedraal. De route: Plaça Nova, Carrer dels Arcs, Portal de l´Àngel, Carrer Comtal, Via Laietana, Carrer de Joaquim Pou en Avenida de la Catedral.
Veel kleurrijker en meer in de lijn van hoe het ooit begon, is de volkse versie van de processie, die dezelfde dag wordt gehouden. Deze Seguici popular de Barcelona i ball dels gegants de Corpus is een soort circus van Jeroen Bosch. Gegants (reuzen), caps grossos  Bijbelse- en dierfiguren zorgen voor een bont spektakel, begeleid door traditionele-muziekgroepen. 

Aanvang: 19.00 uur op het Plaça de Sant Jaume. Via de Carrer de Bisbe gaat de stoet vervolgens naar het Plaça Nova.



 
Antoni Gaudí tijdens de Corpus-Christiprocessie op 11 juni 1924.  Jose Maria Subirachs gebruikte de foto eind jaren tachtig als inspiratiebron voor zijn Evangelist, te zien aan de Passie-gevel van de Sagrada Família.




Het dansende ei

Een intrigerend onderdeel van de Corpus Christi viering in Barcelona is L´ou com balla, het dansende ei. Dat gaat als volgt:
Blaas een ei uit en doe er beetje was op als contragewicht.  Plaats het ei op een naar boven gerichte waterstraal van een fontein en, voilà: een dansend ei! Bekleed de fontein vervolgens met kleurige bloemen en een traditie is geboren.

Wanneer het dansende ei precies werd `uitgevonden´, is onduidelijk. Sommige historici plaatsen de oorsprong in de 15e eeuw, anderen een eeuw later. Zeker is dat de misdienaars van de kathedraal van Barcelona vanaf 1637 jaarlijks eieren lieten dansen in hun kloostertuin (die met de ganzen van stadsheilige Eulàlia).

Waarmee nog niet gezegd is, dat deze praktijk een religieuze betekenis heeft. Dat het ei de hostie vertegenwoordigt en fontein de kelk met wijn, zoals sommigen beweren, valt dus nog te bezien. Het zou ook kunnen dat dit magische gebeuren ooit begon in de wijk La Ribera, als een simpel tijdverdrijf; een spelletje tegen de verveling voor de edele heren van de Carrer de Montcada, in afwachting van het moment dat de Corpus Christi processie in hun straat arriveerde.


Behalve in de kloostertuin van de kathedraal  kun je ook op veel andere plekken het dansende ei bewonderen. Locaties vlakbij de kathedraal zijn onder meer het Museu Frederic Marès,  het Casa de Arcadia en het Palau del Lloctinent . Aan de rand van de stad danst het ei in het klooster van Pedralbes.





BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen