30-03-13

Dood en opstanding van Josep Moragues - Een paasverhaal uit Barcelona

Bericht van eind maart 1715:
“Moragues werd veroordeeld om door een paard levend door de straten te worden gesleurd, te worden onthoofd en gevierendeeld; zijn hoofd werd in een kooi gezet boven de zeepoort.”

Groeten uit Barcelona. Was getekend Gregori Matas, lid van de Reial Junta de Govern del Principat.


De junta, de raad die namens Filips V Catalonië regeerde, loerde al een tijdje op een excuus om de Catalaanse oorlogsheld Josep Moragues te arresteren. 

Na de inname van Barcelona door Filips' troepen op 11 september 1714 was Moragues met zijn gezin uitgeweken naar Sort, de geboorteplaats van zijn (tweede) vrouw. Eind dat jaar hoort hij daar over een nieuwe verordening: iedere Catalaan die zonder paspoort ( dan net ingevoerd) het land probeert te verlaten, wacht de doodstraf.
Begin 1715 roept het Bourbonregime de generaal naar Barcelona; weigeren betekent de gevangenis. Eenmaal in de stad moet hij zich dagelijks melden bij de autoriteiten. Een paspoort wordt hem geweigerd. 


Testament
Moragues ruikt onraad, maar gaat liever strijdend ten onder. Eerst schrijft hij zijn testament. (Pas tien jaar later zal zijn weduwe het document bij een notaris registreren). Vervolgens ronselt hij op 10 maart samen met een groepje getrouwen een boot in de haven van Barcelona. De bedoeling is om naar Majorca te varen, waar de gevechten tegen Filips V nog steeds doorgaan. Kort na het vertrek spreekt een van Moragues' mannen hem aan met ´Generaal´. De kapitein van de boot hoort dit, wordt bang en besluit onder het mom van dreigend noodweer om te keren.


Terug in Barcelona gaan Moragues en zijn mannen de berg Montjuïc op. Daar houden ze zich schuil in een grot vlakbij de kapel van Bertran. Een van de dagen daarna begeeft Moragues zich naar de wijk Ribera.  In de havenbenadert hij een schipper genaamd Rialto, om hem en zijn mannen naar Majorca te brengen. In de vroege ochtend van 22 maart zal worden uitgevaren. Schipper Rialto veinst een deal, maar stapt zodra de generaal weer in zijn grot zit naar de Bourbon-autoriteiten.


Het is 21 maart, tien uur ´s avonds. Veertig soldaten marcheren door de Santa Madrona poort Barcelona uit, richting Montjuïc. Op de berg vatten ze ongezien post vlakbij de grot van Moragues en zijn gezelschap. Om drie uur ´s nacht zien de soldaten de generaal en zijn mannen de grot verlaten en de berg afdalen. Ze volgen de groep op veilige afstand. Pas op het moment dat Moragues wil inschepen, gaan de soldaten tot arrestatie over. De beschuldiging: poging om zonder paspoort het land te verlaten. Waarop dus de doodstraf staat.


Na een zéér vlot verlopen proces worden de illegale emigranten vijf dagen later geëxecuteerd. Zijn generaalsrang is Moragues ontnomen. Hij sterft gekleed in, volgens de toen opgetekende woorden van de Annals Consulars  "het hemd van de boetvaardigen, zonder eretekenen, slechts als Josep Moragues".



Na een zéér vlot verlopen proces worden de illegale emigranten vijf dagen later geëxecuteerd
 Het lot van Moragues, de in rang hoogste Catalaanse militair in de strijd tegen de Bourbons, moet preventief werken op anderen met snode plannen. Letterlijk. Twaalf jaar lang ziet iedereen die via de drukke Portal del Mar de stad in wil eerst het hoofd van de ex-generaal,  in een kooi boven de poort. Pas in maart 1727 wordt het hoofd verwijderd, na een al eerder genomen besluit van het parlement in Madrid.

Opstanding
Josep Moragues herrees, zij het niet na drie dagen. Zíjn opstanding begon ruim anderhalf eeuw jaar later, met de publicatie in 1887 van het gedicht Lo cap d'en Josep Moragues (Het hoofd van Josep Moragues), geschreven door de in die tijd populaire schrijver/politicus Àngel Guimerà . (Voor wie nog twijfelt over uit welke hoek  Guimerà politieke wind waaide: diens toespraken werden in 1906 gebundeld onder de titel Cants a la pàtriaHymnen voor het vaderland.)

Het realistische Moragues-monument in  Sant Hilari Sacalm.
Het abstracte momument in Barcelona.

Tegenwoordig zijn er voor 'de grote held van 1714' jaarlijkse herdenkingen, en monumenten in Sant Hilari Sacalm, (Moragues'  geboortedorp), Sort en Barcelona. Het monument in de Catalaanse hoofdstad bevindt zich op vijftig meter van de plek waar ooit de zeepoort stond, en is misschien juist daarom wel abstract gehouden.


Op de plek van de poort staat nu het gebouw van de Facultad de Náutica. Daar leren jonge Catalanen hoe ze veilig naar Majorca kunnen varen.

Viatger, vingues d'on vingues si tens lo cor honrat.





De Facultad de Náutica ( Plaça Pla del Palau),  gezien vanaf het monument voor Josep Moragues.




WIE WAS JOSEP MORAGUES?
Josep Moragues (1669-1715) was de derde zoon van een welgestelde boer uit Sant Hilari Sacalom (provincie Girona). Van een boer zijn land moet je afblijven. De jonge Josep ontwikkelt dan ook een felle weerzin tegen de Fransen, in die jaren bezetters van een deel vanNoord-Catalonië. Al vlot smeedt hij zijn ploeg tot zwaard en wordt lid van de vigatans, guerrila´s uit Vic en omgeving die onder leiding van locale edelen vechten tegen de Fransen. (Tijdens de Spaanse Successieoorlog wordt vigatans de verzamelnaam voor Catalaanse aanhangers van Karel II van Oostenrijk. Historici spreken overigens meestal van austriracitas)

Dat moet toeval zijn: het geboortehuis van Josep Moragues in Sant Hilari Sacalom is nu een stal. De herdenkingsplaat rechts is  te vinden op een van de oudste huizen in de Calle Mayor van Sort. Foutje van  het bestuur van de provincie Lleida, dat in 1966, middenin in de Franco-tijd, wel érg graag wilde dat de Catalaanse held niet alleen in Sort had gewoond, maar er ook was geboren.

Binnen de vigatans maakt Moragues snel carrière. In 1705 is hij een van de ondertekenaars van een verdrag tussen de Vigatans en Engeland. De Catalanen beloven zesduizend soldaten te leveren bij een Engelse aanval op het Barcelona, op dat moment in handen van Filips V. In juni van dat jaar volgt het verdrag van Geneve, waarbij Catalonië officieel lid wordt het pro-Oostenrijk kamp. Bij die gelegenheid beloven de Engelsen de Catalaanse privileges en wetten te zullen verdedigen, zelfs bij een toekomstig ongewenst verloop van de oorlog (lees: een nederlaag tegen Filips V).

Castellciutat
Voorlopig is het nog niet zover. In november 1705 verovert Karel II Barcelona en wordt, als graaf Karel III van Barcelona, uitgeroepen tot koning van Catalonië. Bij de verovering van de stad spelen Josep Moragues en zijn zesduizend vigatans een belangrijke rol, vooral door hun verovering van het fort op de Montjuïc.

Begin 1707 wordt Moragues, inmiddels generaal, benoemd tot bevelhebber van een ander fort, Castellciutat, gelegen in de grensstreek Alt Urgell en essentieel bij de verdediging van Catalonië tegen Franse indringers.
Zes jaar later is het Catalaanse verzet tegen de troepen van Filips V gereduceerd tot Barcelona, het Cardona-fort en dat van Castellcituat. Op 28 september 1713 geeft Moragues, die op dat moment nog over 200 soldaten beschikt, het fort op.
Het monument in Sort. Over het uiterlijk van Josep Moragues is weinig bekend. Het beroemde hoofd van Moragues is dan ook fantasie. 

Plaag
Opnieuw wordt de guerrillastrijd zijn terrein. Moragues en zijn mannen zijn een ware plaag voor de konvooien die de belegeraars van Barcelona moeten bevoorraden met voedsel en wapens.
Na de val van Barcelona gaan Moragues en andere guerrillaleiders naar het fort van Cardona. Daar tekenen ze een document van overgave, waarin de Bourbons beloven de immuniteit te respecteren van iedere guerrilla die zich op dat moment in het fort bevindt. Moragues en zijn gezin worden zelfs apart vermeld.  Moragues en zijn gezin vertrekken naar Sort. Een paar dagen later begint het nieuwe regime met het arresteren van de leiders van het verzet...

Een vraag die Catalaanse historici nog steeds bezighoudt: waarom ging Josep Moragues naar  Sort, in plaats van uit te wijken naar  Habsburgs grondgebied, zoals duizenden andere Catalaanse strijders deden?





BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona, Catalonië en soms zelfs Spanje op onze Facebook pagina!

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen