20-09-12

De beste Catalaanse muziek van Mercè 2012

Chet Baker en Screaming Jay Hawkins in één band. Very Pomelo indeed.


Een van de leukste kanten van het Mercè-feest is de veelzijdigheid. Mercè is dan ook eigenlijk de paraplunaam voor een aantal verschillende festivals. De belangrijkste muziekevenementen zijn Mercè Musica en het meer alternatieve BAM-festival. Opvallend dit jaar is het grote aantal locale musici dat je kan bewonderen tijdens Barcelona´s stadsfeest. Vooral vrijdagavond in het Parc del Fòrum is een must, zo blijkt uit 
Onze top 5 van niet-te-missen-muzikale-Catalanen (in willekeurige volgorde):

1. Mishima

De Catalaanse Belle and Sebastian. Na twee Engelstalige albums zingt de band van gitarist David Caraben uitsluitend nog in het Catalaans. De cd Set tota la vida (2007 ) werd door het toonaangevende Spaanse muziekmagazine Rock Deluxe bestempeld als een van de beste albums van het afgelopen decennium.
El Parc del Fòrum, vrijdag 21 sept, 24.00 uur.



2. Los Amaya

Waar de Gypsy Kings de mosterd vandaan hebben.  De broers José en Delfín Amaya maakten, samen met Rumba 3, de Catalaanse versie van de rumba flamenca populair. Hun eerste hit dateert al uit 1971, een versie van de klassieke meezinger Caramelos (´caramelos, caramelos, vende caramelos!´).  Hun grootste succes is Vete (1977), dat ook in Lage Landen een hit was. En ook toen waren oversized brillen populair.
Plaça de Sant Jaume, zondag 23 sept,  23.30 uur.

3. Very Pomelo

Wat hebben Chet Baker en Screaming Jay Hawkins gemeen? Oké, zowel de fluisterende/zingende trompetist als de big voiced R ´n B zanger is dood. Én beide gitanten behoren tot de (vele) inspiratiebronnen van Very Pomelo. Catalonië´s misschien wel meest eclectische rockband van het moment maakte tot nu toe 2 uitstekende cd´s, Figaro, Figaro (2010) en Xurrac Asclat (2011). 
El Parc del Fòrum, vrijdag 21 sept, 22.30 uur.

 

4.Txarango

Een optreden van Txarango betekent puur feest. De mix van reggae, dub en latin van dit 8-koppige gezelschap brengt zelfs de grootste houten klaas tot swingen. Wil je ook nog weten waarover ze zingen,  de Engelse tekstversies van hun cd Benvinguts al llarg viatge (Welcome to the long journey) kun je gratis downloaden op de website van de band- de cd zelf trouwens ook. Today the square is filled with party and lights! (uit Benviguts)
El Parc del Fòrum, vrijdag 21 sept, 01.30 uur.


5. Roger Mas

Volgen sommigen bezit hij de mooiste stem die de Catalaanse muziek ooit heeft voortgebracht. Moeilijk te beoordelen, maar wel zeker is dat singer-songwriter Roger Mas het experiment niet schuwt. Mas´ laatste project is zijn samenwerking met de Cobla Sant Jordi-Ciutat de Barcelona, waarmee hij ook tijdens Mercè te zien en te horen is. Grijp je kans en ontdek dat die coblas nog wel wat anders kunnen dan het begeleiden van de sardana, Catalonie´s nationale dans.
Avinguda de Catedral, zat 22 sept, 22.30 uur.


Het volledige programma van Mercè 2012  vind je hier.

Het pacto fiscal is mislukt, maar Barcelona viert feest: Mercè 2012


Ruim een week na de Diada en pal de mislukking van het pacto fiscal  is  het toch bijna  feest in Barcelona. Een écht feest dit keer, en het belangrijkste van de stad, het Fiesta Mayor. De Barcelonezen vieren de verjaardag van Mercè (Maria zouden wij zeggen), beschermheilige van de stad. Haar naamdag valt op 24 september, maar zoals bij elk Fiesta Mayor in Spanje gaan ook in Barcelona de festiviteiten dagenlang door. Muziek, dans, theater, optochten, copas y tapas… Mercè betekent vier dagen lang genieten. 

 Net zoals vorig jaar is er veel ruimte ingebouwd voor de traditie. Natuurlijk is er de onvermijdelijke sardana, de Catalaanse nationale dans. Maar ook: optochten  met gegants (reuzen)  en de castellers met hun menselijke kastelen. Geen dagelijkse kost in Doetinchem of Sint-Gils-bij-Dendermonde. 

Castellers op het Plaça de Sant Felip Neri.
Nu is die sardana in mijn ogen een stijf ogende kringdans, waarbij vergeleken de oer-Hollandse klompendans een staaltje van erotische verleidingskunst is. Maar zo´n stoet met reuzen is altijd aardig om te zien, zeker voor kinderen. En het bouwen van een menselijk kasteel is gewoon spannend: ´stort tie in of stort tie niet in?´

Muziek, dans, theater, optochten, copas y tapas… Mercè betekent vier dagen lang genieten

Waar de Catalanen ook heel goed in zijn, is spelen met vuur. Met de Piromusical en de Correfoc als twee absolute hoogtepunten van het Mercè–festival. De Piromusical is een vuurwerkspektakel bij de fonteinen aan de voet van Montjuïc; de Correfoc een optocht van voetzoekers gooiende duivels en vuurspuwende draken langs de Via Laietana, de lange straat die de oude Gotische wijk scheidt van het ´nieuwere´ La Ribera. 

Moslimpiraten
Mercè – of Mare de Deu de la Mercè, zoals ze voluit heet – zal het feestgedruis goedkeurend volgen vanaf haar hoge positie op haar eigen kerk, vlak achter de oude haven. De locatie van deze Basílica de la Mercè verwijst naar hoe het zo gekomen is tussen Mercè en Barcelona. 

Het begon allemaal in 1203, toen de Barcelonese koopman Pere Nolasc vanuit Valencia startte met het verzamelen en betalen van losgeld voor christenen die op en  rond de Middellandse Zee gevangen waren genomen door moslimpiraten. Jaren later, in 1218, verscheen Mercè in een droom aan de nobele Pere en vroeg hem een kloosterorde te stichten, gewijd aan de christenen die in handen van de moslimpiraten waren gevallen. Geholpen door onder andere koning Jaume 1 stichtte Pere vervolgens de orde van La Mercè en bouwde in 1267 diens eerste kerk. Logisch, gezien het doel van de orde, dat deze vlakbij zee verrees, op de plaats waar nu de basiliek staat.

Mercè ondertussen, liet eeuwen niks meer van zich horen. Totdat ze in 1687, aangeroepen door het wanhopige stadsbestuur, Barcelona van een sprinkhanenplaag verloste. Waarop de dankbare notabelen haar tot beschermheilige van de stad uitriepen. Een beslissing die pas in 1868 door de toenmalige paus werd goedgekeurd. Kennelijk stond de katholieke kerk tot dan toe aan de kant van die ándere beschermheilige van Barcelona, Santa Eulália, die volgens de overlevering in de aan haar gewijde kathedraal begraven ligt. Eulália was haar titel in 1687 aan Mercè kwijtgeraakt. In 1868 werd Eulália´s degradatie teruggedraaid, hetzij gedeeltelijk: ze moest haar positie voortaan delen met Mercè.



De tranen van Eulália 
En het is aan Mercè aan wie het belangrijkste feest van de stad is gewijd. Tot groot verdriet van Eulália. Want háár dag (12 februari) achten de Barcelonezen nauwelijks een feestje waard. “De tranen van Eulália”, zeggen ze tegen elkaar, wanneer het regent tijdens Mercè – ja, dat gebeurt weleens. Tranen van verdriet. Of van woede kun je zeggen – en dan is die regen een poging van Eulália om Mercè´s feestje te verstieren. Want temperament, dat heeft deze heilige maagd. Volgens een moderne legende is haar beeld in de kathedraal zelfs een keer van z´n sokkel gestapt om bij de burgemeester verhaal te gaan halen voor de geringe aandacht van Barcelona´s bevolking.

Maar dat was in 1924. Tegenwoordig heeft Eulália vast een stuk minder te zeuren. Aandacht krijgt ze immers genoeg. In ieder geval ´van buiten´. Haar kathedraal wordt elke dag door duizenden toeristen bezocht. De basiliek van Mercè moet het doen met een paar bezoekers…


Het volledige programma van Mercè 2012  vind je hier.

Niet echt populair: de Basílica de la Mercè

18-09-12

Parkbezoekers van Barcelona: geen schildpadden achterlaten s.v.p.!

Voor wie het nog niet wist: dit is geen aquarium voor schildpadden, maar het water van de beroemde Cascade fontein in het Parc de la Ciutadela. Gelieve uw afgedankte schilpadden dus niet in het water te flikkeren!

In twintig Barcelonese parken is deze maanden een installatie te zien zoals op de foto, een ontwerp geïnspireerd op die fraaie eilandjes die mensen thuis in hun aquarium zetten.
Met de actie wil de dierenbeschermingsorganisatie FAADA aandacht vragen voor de manier waarop de Spanjaarden met hun schildpadden omgaan.


Jaarlijks importeert Spanje een half miljoen exotische schildpadden die als huisdier moeten dienen. Geschat wordt dat slechts 10 procent levend de dierenwinkel bereikt.  Van de overlevenden sterft 75% alsnog binnen een jaar, deels doordat ze door hun nieuwe eigenaren worden vrijgelaten in parken. Zoals de installatie aangeeft, overleeft slechts 5 % van de vrijgelaten dieren in deze nieuwe omgeving.

17-09-12

In beeld: Barceloneta zoals het vroeger was

Het dansen van sardanas, 31 maart 1945.

Mosselen eten, zomer 1945
Barceloneta.  Voor de gemiddelde toerist van nu betekent dat strand, gezelligheid rumoer, bier, wijn en tapas. Maar hoe was het leven hier vroeger, bijvoorbeeld tijdens de harde jaren na de Spaanse Burgeroorlog? Ben je daar nieuwsgierig naar, bezoek dan de fototentoonstelling La Barceloneta de la posguerra 1939-1959. Het werk van 12 verschillende fotografen biedt een fascinerend beeld van het naoorlogse leven in deze voormalige vissers- en industriewijk van Barcelona. Armoede en afzien inderdaad, maar vooral veel vrolijkheid en saamhorigheid, zoals tijdens de feesten die in de wijk gevierd werden (en worden), met als grootste dat van de beschermheilige van de wijk, Sant Miguel, (dit jaar 28 sept -3 okt!).

Het Sant Miguel feest van 1949.

Historisch pand

De fototentoonstelling over vervlogen tijden kun je zien in een al even historisch pand, de Casa de la Barceloneta de 1761. Dat cijfer geeft aan dat het gaat om een van de oudste nog bestaande panden van de wijk, waarvan de eerste steen werd gelegd in 1753. Tot een paar jaar terug was de ´casa´ locatie van een restaurant de toda la vida, El Porró. Toen werd het pand opgekocht door een aannemer, die vervolgens met het gebouw de hoogte in wilde. Net op tijd bedacht de gemeente dat het ging om het laatste huis op de kop van een woonblok met de oorspronkelijke hoogte van slechts één extra verdieping. Tot 1868 was die laagbouw verplicht, om de kanonnen van de ciutadella vrij zicht op haven en zee te geven. Toen droegen de Spanjaarden het fort over aan de stad Barcelona. Het fort werd een park en in Barceloneta schoten de meeste panden de hoogte in.

Ringsteken op de fiets. Carrer de Ginebra, ca. 1945.


El Porró  lang geleden, circa 1950.
De melkzaak op de hoek van Carrer d´Escuder, 1941.















Dat lot wachtte dus nu ook het El Porró-pand. Gelukkig greep de gemeente Barcelona eens een keer snel in. De aannemer kreeg verderop in de wijk een pand en El Porró werd verbouwd tot een cultureel centrum.
Voornaamste kenmerk van het centrum tot nu toe: het is bijna nooit open. Ook de bezoekuren van de fototentoonstelling zijn zeer beperkt: van maandag van 18.00 tot 20.00 uur, en zaterdag van 12.00 tot 14.00 uur. Natuurlijk wél prima tijden om daarna lekker te eten in een van de vele uitstekende restaurants van Barceloneta. Schuin tegenover de tentoonstellingsruimte vind je bijvoorbeeld al een Orange Monkey favoriet, Somorrostro. Op de kaart mediterrane gerechten, bereid met producten van Barceloneta´s  eigen versmarkt, om de hoek. Verser kan dus niet.



 






Zondagsvissers in de haven, ca. 1945.

La Barceloneta de la posguerra 1939-1959. Casa de la Barceloneta de 1761, Carrer Sant Carles 6. De tentoonstelling duurt t/m 17 oktober. Zondags gesloten.

Restaurant Somorrostro, Carrer de Sant Carles 11. Tel 932 250 010. http://restaurantesomorrostro.com. Reserveren (aan te bevelen) kan via de website.

11-09-12

De grote mars voor de onafhankelijkheid door Barcelona - de leukste foto´s

Op de Ramblas. Vlaggetje kopen?


Heel veel senyera´s.


Fraaie Estelada


Catalaans Condoom: "Bescherm je tegen Spanje!"



Fantastisch!
"Geen crisis, maar oplichterij!"  Tweedehands auto voelt zich genaaid.
Het weer voor morgen. Dromen mag altijd.
Sommige marsgangers marcheerden al richting trein of metro voordat het spektakel goed en wel was begonnen. Het is morgen immers weer vroeg dag.  Back to reality.

Nog wat sfeerbeelden:

Filips V, de slechte vader van Barcelona



Grootvader Lodewijk zal altijd vol goede raad....
Toen Filips van Anjou in 1701 aantrad als koning van Spanje, kreeg hij het advies van zijngrootvader Lodewijk IV zich te gedragen als een goede Spanjaard, maar nooit te vergeten dat hij een Fransman was.

Ook rond het beleg van Barcelona (begonnen eind juli 1713) had de Zonnekoning goede raad voor zijn neef, die als Filips V op de Spaanse troon zat. Met geweld die koppige Barcelonezen proberen eronder te krijgen? Prima, vond Lodewijk. Maar als dat niet snel zou lukken, was het misschien toch raadzaam andere middelen te gebruiken. “Niets is van groter belang en heeft grotere gevolgen voor Uwe Majesteit dan vrede stichten in Spanje. Het is aan U om te oordelen welke middelen daarvoor nodig zijn, vanaf het moment waarop U niet langer kunt rekenen op het succes van de oorlog.” 

 “Niets is van groter belang en heeft grotere gevolgen voor Uwe Majesteit dan vrede stichten in Spanje"

...maar neef Filips luisterde niet altijd even goed.
Een jaar later probeerde Lodewijk het nog een keer: “Ik verwacht dat u binnenkort Barcelona in handen zult hebben. Al verdient deze stad straf, toch denk ik het uw belang is hierin terughoudendheid te betrachten. Hoewel het uw onderworpenen zijn, moet U ze behandelen als een vader en hen corrigeren, zonder ze te verliezen.”

Op elf september 1714, even na het middaguur, gaf Barcelona zich over. Tijdens het beleg waren ongeveer 7000 belegerden gesneuveld. Een derde deel van de huizen was verwoest door de 30.000 bommen waarmee de stad was bestookt. De Spaans/Franse belegeraars telden onder de hunnen 14.200 doden.

Als dank voor diens ´prestatie´ schonk Filips aan zijn opperbevelhebber, de hertog van Berwick, een pensioen van 100.000 livres per jaar en een zwaard ingelegd met diamanten. Barcelona en Catalonië wachtten een systematische onderdrukking, die volgens velen die vandaag in Barcelona de straat opgaan tot nu voortduurt.

Een goede Spaanse vader met Frans bloed heeft zo zijn voorkeuren. En luistert soms maar half naar zijn grootvader.

08-09-12

Uit de hoge hoed: Barcelona World (in Tarragona, dat wel)


De onderhandelingen over Eurovegas waren wat Artur Mas en zijn regering (de Generalitat) betreft gesloten. Verder achtte hij het ´waarschijnlijk´ dat het megaproject van de Amerikaan Sheldon Adelson naar concurrent Madrid zou gaan


Een opmerkelijke mengeling van fermheid en gelatenheid was het die de Catalaanse president donderdag toonde. Nog geen 24 uur later werd duidelijk waarom. De Generalitat toverden Barcelona World uit de hoge hoed.  Een mooie naam - ´World´ klinkt,  zeker in deze tijden, stukken beter dan ´Euro´ -, al heeft het project met Barcelona niets van doen.
 

Waar het om gaat: zes pretparken, met elk een land of werelddeel als thema In alfabetische 
volgorde zijn dat Brazilië , China, Europa, India, plus de eeuwige vrienden de VS en Rusland. Samen beslaan de parken een oppervlakte van 450 hectare grond (nu nog eigendom van de Catalaanse bank La Caixa), met behalve attracties natuurlijk ook de nodige hotels, restaurants, conferentieoorden en wie weet zelfs casino´s.
 

Onder ons

Het complex moet in 2016 klaar zijn en jaarlijks 10 miljoen bezoekers gaan trekken. Geschatte kosten: 4,5 miljard euro, die dan vervolgens 40.000 directe en indirecte banen   moeten gaan opleveren. Veel minder dan de 220.000 jobs die Sheldon Adelson beloofde, maar dat project is dan ook 11 miljard duurder.
 

Bovendien houdt de Generalitat de zaken nu ´onder ons´ en dat is ook wat waard. De nieuwe Adelson is dan wel geen hard core Catalaan, maar komt als Valenciaan toch mooi uit de Països Catalanes

Ook mooi meegenomen: hij is een van de rijkste mannen van Spanje. Enrique Bañuelos de Castro  vergaarde z´n fortuin op de onroerend goedmarkt. Sinds die markt in Spanje instortte, is Bañuelos vooral actief in Brazilie - daar hebben we themapark 1. 

Tarragona World

Tot zover het blijde nieuws. Zorgelijke en boze gezichten zijn er natuurlijk ook. Zo vreest de Catalaanse afdeling van de Partido Popular (PP) dat Barcelona World het vlakbij gelegen themapark Port Aventura zal overvleugelen. 

En dan die naam, Barcelona World. Het complex komt  op het grondgebied van de gemeenten Salou en Villaseca. En die liggen toch echt in de provincie Tarragona. Dus moet het niet Barcelona World zijn, maar Tarragona World, vindt onder meer de socialistische burgermeester van Tarragona. 


Krokodillentranen, volgens de PP, want de man heeft al die tijd bij de streng geheime besprekingen gezeten en nooit zijn mond opengetrokken
 

"¡Felicidades Artur!"

Valse vrouw

Barcelona World of Tarragona Wold, het project krijgt hoe dan ook de zegen van Esperanza Aguirre, president van de Communidad Madrid en valse vrouw pur sang. “Ik feliciteer Artur Mas hartelijk met dit succes”, fleemde ze voor de Spaanse televisie. 

In huize Aguirre kan elk moment de telefoon gaan. Hi Esperanza, it´s me, Sheldon. And the winner is…Madrid! 








Doodsbedreigingen aan architecten en nog veel meer.  Lees hier over de handel en wandel van Esperanza Aguirre (wel in het Spaans).

05-09-12

De Grote Mars door Barcelona: alles in naam van de vrijheid

De Catalaanse president Artur Mas zag het begin augustus al helemaal voor zich: de Grote Mars op La Diada (Catalonië´s eigen 9/11)  moest een massale steunbetuiging worden voor zijn pacto fiscal, het belastingplan waarover hij later deze maand gaat praten met de Spaanse premier Marino Rajoy. De Catalaanse inzet van het gesprek: een eigen belastingdienst, zonder bemoeienis van Madrid. Niet langer zal dan jaarlijks 9 procent van het Catalaanse BNP in de Spaanse schatkist verdwijnen. Waarmee in één klap het Catalaanse begrotingstekort wordt opgelost. Welke Catalaan wil dat niet?


Països Catalans

Jammer voor Mas dat de slagzin van de 11 september mars luidt: ´Catalunya, nou Estat d´Europa´. Catalonië, nieuwe Europese staat.

Geen belastingregeling te bekennen, zoveel is duidelijk. Wat blijft, is de vraag: welk Catalonië? De huidige Spaanse deelstaat? Of de Països Catalans, dus alle gebieden waar Catalaans wordt gesproken? De organisator van de mars, het burgercollectief Assamblea Nacional Catalana (ANC), gaat duidelijk voor de laatste optie.  Zie de tekst op de poster voor een ANC-mars van vorige maand, hiernaast.  ´ Laten we grens opdoeken.´ De grens met Frankrijk dus.

 





Op de poster voor de Barcelona-mars houdt het ANC het echter bij het multi-interpretabele ´Catalunya´. Plus een wel zeer gratuite kreet: Llibertat!!  Waarmee een grote opkomst verzekerd lijkt. Onder de noemer ´vrijheid´ kun je immers je alles kwijt. 

Dat liet ook het CIU liet zien. Artur Mas´ regeringspartij is eigenlijk een federatie van 2 partijen. De C staat voor Convergència, een partij met overwegend kiezers die een eigen Catalaanse staat willen. Logisch dus dat de Convergència-bonzen gretig de slogan van de mars omarmden. En dat ze al even enthousiast grepen naar de Estelada, de Catalaanse onafhankelijkheidsvlag.

De Estelada is een onofficiële vlag en het symbool van de Catalaanse nationalisten.


 


















Artur Mas, de Grote Afwezige.
Alles zeer tegen de zin tegen van deel 2 van het CIU, Unió. Een christen-democratisch gezelschap dat liever meer autonomie binnen Spanje wil dan een eigen Catalaanse staat. De Unió-kopstukken wilden wel meelopen op 11 september, maar dan met de Senyera (de officiële Catalaanse vlag),  plus een slagzin ter ondersteuning van het vermetele belastingplan van Artur Mas. 

Kreet om vrijheid

Na veel intern gekibbel kwam begin deze week het volgende uit de bus: C en U trekken de elfde samen op, gewapend met de ´neutrale´  senyera, en zonder strijdkreet. Want, zo  zei Oriol Pujol, secretaris-generaal van Convergència:  “de mars is eigenlijk één grote kreet om vrijheid, waar je zowel het fiscaal pact als de onafhankelijkheid onder kunt scharen”.
Dat beide elkaar juist uitsluiten - het één impliceert immers deel blijven van Spanje, het andere afscheiding -, zoals Pujols Unió-collega Josep Antoni Duran Lleida een paar dagen eerder terecht stelde, was kennelijk opeens geen bezwaar meer.

De president zelf maakt het nog bonter. Artur Mas hoopt nog steeds op een massale opkomst dinsdag, maar gaat zelf lekker naar huis, nadat het officiële Diada-programma (de mars maakt daarvan geen deel uit) erop zit. Eenmaal thuis is het wachten geblazen op de ruim vijf miljard euro steun die Catalonië eind vorige maand aan Madrid heeft gevraagd; nodig om in crisistijd de lopende rekeningen te kunnen betalen, zolang er van een pacto fiscal geen sprake is. 

Een aantal van Mas´ ministers neemt overigens wel deel aan de mars.  Op persoonlijke titel uiteraard.

De mars door Barcelona vertrekt van het Plaça de Catalunya.  Dinsdag 11 september. Begintijd: 18.00 uur.




De rode versie van  de Estelada. Ooit de vlag van Catalaanse nationalisten van linkse snit. Sinds ongeveer 2005 (val van het communisme) worden de blauwe en de rode versie door elkaar gebruikt.

02-09-12

9/11

Als opmaat voor La Diada (11 september), een post die ik vorig jaar schreef  voor de Orange Monkey Tours blog. Later deze week een post over de 2012 editie van deze belangrijke Catalaanse feestdag

Barcelona, 11 september 1714
Waar houdt Bin Laden zich schuil? In Catalonië natuurlijk! Dat is immers het enige land ter wereld waar 9/11 wordt gevierd als nationale feestdag.
Dergelijke grappen kon je horen in de rest van Spanje, in de periode na de aanvallen in New York en Washington door de handlangers van Bin Laden.


Vrij smakeloos inderdaad, al klopt de grap gedeeltelijk. Want in Catalonië ís 11 september de officiële feestdag, de Diada genaamd. Wrang genoeg verwijst de viering naar gebeurtenissen die al even bloedig zijn als die van 2001. Daarvoor moeten we zo´n 300 jaar terug, naar 11 september 1714. Die dag nam de Spaanse koning Filips V Barcelona in. Meer dan 4.000 verdedigers van de stad werden daarbij gedood.

Door de inname kwam een einde aan een serie van gebeurtenissen die begon in 1700. Dat jaar stierf de Spaanse koning Karel II, lid van het Oostenrijkse vorstengeslacht Habsburg. Kinderen had koning Karel niet. En dus bemoeide elke Europese grootmacht zich vervolgens met zijn opvolging. De allersterkste, Frankrijk, kwam met de 17-jarige hertog Filips van Anjou als opvolger voor Karel II. Filips was een Bourbon en bovendien kleinzoon van de Franse vorst, Zonnekoning Lodewijk XIV. Oostenrijk wilde uiteraard weer een Habsburger op de troon. Hun kandidaat was andermaal een Karel, dit keer de zoon van de Oostenrijkse keizer Leopold.

Spanje zag een nieuwe Habsburger op zijn troon absoluut niet zitten. Oostenrijk was immers hoofdschuldige voor de angstwekkende leegte van de schatkist, zo meenden de Spanjaarden.
En dus deed Filips van Anjou in 1701 zijn intrede in Madrid. Daar werd hij als Filips V tot koning van Spanje gekroond. Wel moest hij Madrid beloven in de toekomst geen aanspraak te maken op de Franse kroon. Helaas fluisterde grootvader Lodewijk zijn jeugdige nazaat in dat deze zich moet gedragen als ´goede Spanjaard´, maar nooit mocht vergeten dat hij in Frankrijk was geboren. En afzien van de Franse troon voor zijn kleinzoon? Dat vond Lodewijk op z´n minst voorbarig.
 

Frans-Spaanse supermacht
Dat voorbehoud leidde tot wat in de geschiedenisboeken de Spaanse Successieoorlog wordt genoemd. Holland en Engeland wilden beslist een Frans-Spaanse supermacht voorkomen. Oostenrijk intussen, eiste de Spaanse troon op voor hun Karel. Kortom: oorlog. In 1702 begon de strijd van Frankrijk en Spanje met de geallieerden. Naast Oostenrijk, Holland en Engeland waren dat Portugal – sinds 1640 een economische kolonie van Engeland – en Savoye.

Aanvankelijk was Catalonië  op de hand van de nieuwbakken koning Filips, gepaaid door diens belofte dat hij hun privileges zou respecteren. Barcelona kreeg zelfs het recht handel te gaan voeren met de Amerikaans gebiedsdelen, iets wat binnen Spanje tot dan toe alleen was toegestaan aan Castilië. Al gauw echter groeide het Catalaans verzet tegen de Fransman. In 1704 al hielpen Catalaanse schepen Holland en Engeland bij de verovering van Gibraltar op Spanje. En in juni 1705 sloot Catalonië met Engeland het Pact van Genua. In ruil voor hun steun in de oorlog tegen Filips garandeerden de Engelsen aan de Catalanen hun voortbestaan als zelfstandige staat en de daaraan verbonden privileges en wetten. En dat ongeacht de uitkomst van de oorlog. Een offer you can´t refuse.
 

Almansa
In de beginjaren van de oorlog hadden de geallieerden de overhand. Op een gegeven moment dreigde Spanje zelfs uiteen te vallen en te worden opgedeeld tussen Engeland, Oostenrijk en Portugal. In 1707 keerde het tij echter in Filips' voordeel, met een grote veldslag bij Almansa in de Spaanse provincie Albacete. Daar versloeg een gecombineerd Spaans-Frans leger de geallieerde troepen. Filips slaagde er vervolgens in een groot deel van Spanje weer onder controle te krijgen. 


 De uiteindelijke beslissing viel in 1711, met de dood van de Oosterijkse keizer Jozef, die zijn vader Leopold in 1705 was opgevolgd. Karel – in 1705 door de Catalanen uitgeroepen tot koning van hun land en hof houdend in Barcelona – werd naar Wenen teruggeroepen om de plaats van zijn broer Jozef in te nemen.
 

En dus zaten de Catalanen opeens zonder koning. En de geallieerden bovendien zonder alternatieve koning voor Spanje. Voor Holland en Engeland – toch al nooit echte voorstanders van een hernieuwd Spaans-Oostenrijks rijk – reden om Filips alsnog als koning van Spanje te erkennen, mits hij en zijn grootvader Lodewijk een toekomstig duo-rijk met Frankrijk uit hun hoofden zouden zetten. In 1713 werd in Utrecht de zaak officieel beklonken, tegen voor de geallieerden uiterst gunstige voorwaarden. Uiteindelijk raakte Spanje raakt al zijn Europese gebiedsdelen buiten het Iberisch schiereiland kwijt.

 

De vlag van Santa Eulàlia

Loze belofte
En Catalonië? Dat stond alleen. De door Engeland in 1705 gedane belofte bleek een loze. Engeland sprak in het geheim met Filips af niet dwars te gaan liggen op het moment dat hij Catalonië zou aanvallen. Dat liet de ambitieuze jongeman zich geen twee keer zeggen. Een 40.000-koppig Frans-Spaans leger trok op naar Catalonië. en in de loop van 1713 werd het land bezet.  Begin 1714 waren het alleen  Cardona en Barcelona die zich koppig bleven verdedigen. Barcelona werd verdedigd door ongeveer 5.500 soldaten en 500 vrijwilligers, onder leiding van generaal Antoni de Villaroel en Rafael de Casanova. 

Wonder boven wonder wist Barcelona nog maandenlang stand te houden. Toen werd het 11 september 1714. Om 5 uur ´s morgens stroomden 20.000 soldaten Barcelona binnen, door de zeven grote gaten die de Spaans-Franse artillerie in de stadsmuren had geslagen.

De Franse schrijver Voltaire beschrijft in zijn boek Le Siècle de Louis XIV (1751) de strijd van die dag als volgt: “De belegerden verdedigden zichzelf moedig en gesterkt door fanatisme. Priesters en monniken pakten de wapens op en renden naar de loopgraven, als betrof het een religieuze oorlog. Een illusie van vrijheid maakten hen doof voor alle waarschuwingen van hun God. Meer dan 500 kerkmensen stierven, met de wapens in de handen. Hoe hun woorden en voorbeeld de mensen aanspoorden is duidelijk. In het strijdgevoel hesen ze een zwarte vlag [Voltaire bedoelt de vlag van Santa Eulàlia, beschermvrouwe van de parochie Barcelona, AvdN] en weerstonden meerdere aanvallen. Uiteindelijk braken de aanvallers door de muren, maar de belegerden gingen door met vechten, van straat tot straat.”


Vroeg in de middag was de strijd over en gaf de stad zich over. Daarmee kwam een eind aan de  staat Catalonië. Alle eigen wetten en privileges werden nietig verklaard, de universiteiten gesloten. Het Catalaans werd verboden. Eerst als overheidstaal, later ook in het onderwijs. Catalaanse.


 Vroeg in de middag was de strijd over en gaf de stad zich over. Daarmee kwam een eind aan de  staat Catalonië


Om die lastige Barcelonezen te laten zien wie er nu de baas was, bouwde Filips V aan de rand van stad een gigantisch stervormig fort (nu de locatie van het Parc de La Ciutadella). Daarvoor werden in de wijk Ribera 1200 huizen gesloopt, zo´n 20 procent van de wijk. Pas veel later, vanaf 1753,  kregen de daklozen (beter: hun nazaten), vervangende woonruimte: de wijk Barceloneta, gebouwd volgens het Franse-kazernemodel.
 

Eeuwige vlam
Geen gebeurtenissen om vrolijk van te worden, kortom. 9/11 is dan ook niet bepaald een uitbundig feest. Iedereen heeft vrij , maar de feestelijkheden bestaan voornamelijk uit (sterk) nationalistisch getinte toespraken van hoogwaardigheidsbekleders, bloemenhuldes en gezwaai met Catalaanse vlaggen. 


Ondanks dat weinig feestelijke karakter blijft het vreemd, het vieren van een nederlaag als nationale feestdag. Al hebben de Catalanen zelf wel een goede verklaring hiervoor. Het beste wordt die verbeeld door de ´eeuwig´ brandende vlam op een van de belangrijkste locaties voor 9/11 bijeenkomsten in de stad: het plein Fossar de les Moreres (Begraafplaats van de Moerbeibomen), pal naast de Santa Maria del Mar. Dit is de plek waar volgens de traditie vee  in 1714 veel van de gesneuvelden begraven werden. Het plein werd ingewijd op 11 september 1989. De metershoge stalen boog waarop de herdenkingsvlam brandt, werd in 2001 geplaatst. “We hebben die dag weliswaar verloren”, ´zegt´ de vlam, “maar onze spirit, onze geestkracht, is toch maar mooi ongebroken gebleven.”
De loopbrug naar de Santa Maria del Mar, 1910.

Kijk, dat geeft een mens weer wat moed! Bovendien wordt met die stalen boog de geschiedenis nóg een hak gezet. Min of meer op dezelfde plek liep namelijk ooit een overdekte loopbrug. Deze verbond het nabijgelegen paleis met de Santa Maria del Mar. De brug gaf koninklijke en andere edele misgangers direct toegang tot hun eigen loge in de kerk, in plaats van dat ze zich moesten mengen onder het gewone volk om de kerk door de hoofdingang in te gaan. Uiteraard werd die brug door dat gewone volk gezien als een symbool van de Spaanse onderdrukking. In 1986, elf jaar na de dood van dictator Franco, werd het ding eindelijk gesloopt, inclusief de aanpalende gebouwen die in de loop der tijd boven op de begraafplaats waren gebouwd. En uiteindelijk dus vervangen door de boog, als symbool van Catalaans onverzettelijkheid.

Begin van de  bouw van deboog  op de Fossar de les Mores, 2001.

 

Vlam en boog zijn wat luchtiger noten bij wat uiteindelijk toch een beetje droevig feest blijft. Maar niet geklaagd, het duurt maar één dag en bovendien: over een week of twee begint het wél vrolijke feest van Mercè, naast Eulàlia de tweede beschermvrouwe van Barcelona.