21-06-12

Sant Joan in Barcelona: feest van water, vuur en magie

Het vuur reinigt je zondige ziel, het water geneest je kwalen en de kruiden schenken je kracht.

Genoeg redenen voor een land in crisis om het feest van Sant Joan uitbundig te vieren. Niet dat de Barcelonezen een excuus nodig hebben: het feest is traditioneel een van de meest populaire fiestas van de stad.

En dan hebben we het vooral over de verbena, de nacht voorafgaand aan de dag van Sant Juan (24 juni). Veel Barcelonezen brengen die door op en rond het strand van de stad. Eten, drinken, dansen en rond middernacht een louterende duik in de zee.

Vuurvreters kunnen hun hart ophalen bij de fogueres (vreugdevuren), waarbij de brand gaat in oude meubels en ander houtafval. De vuren zijn de laatste decennia wel iets minder populair. Tot dertig jaar geleden had op 23 juni bijna elk plein en elke kruising in Barcelona wel een foguera. De beroemdste was die op het plaça del Raspall in de zigeunerwijk van het district Gràcia. De dagen voorafgaand aan de verbana bouwden kinderen van het plein een gigantische brandstapel, die vervolgens op de avond van 23 juni in de fik ging.

Maar de naam verbena heeft de luidruchtige – we hadden de harde muziek en het vele knalwerk nog niet genoemd - nacht van Sant Joan toch mooi te danken aan een stil en bescheiden kruid: verbena, in het Nederlands ijzerkruid. In oude tijden dichtte men aan dit plantje magische krachten toe, die nog eens honderdmaal verstrekt werden wanneer je het kruid in de nacht van San Juan plukte. En nog steeds zijn er mensen die (een deel van) de nacht van de 23ste besteden aan het zoeken naar verbena (naast rozemarijn en tijm). Misschien óók wel omdat ijzerkruid een gunstige werking heeft op de spijsvertering en bij darmkrampen. Altijd handig, na een nacht van overvloedig feesten.


De Olympus staat in Catalonië (hoe Frances Pujades zijn verjaardag vierde)

De top van de Canigó.
Van het bos van Canigó zijn de  feeën
Die dansen,  cirkels makend door de lucht
Ze steken dertig takken aan, als dertig vurige slangen
En draaien en draaien in een magische sardana

(naar Jacint Verdaguers Canigó)

De Catalaanse Olympus staat in Zuid-Frankrijk, in de streek Roussillon – al spreken Catalanisten aan beide zijden van de grens veel liever van El Rosselló.

Bovenop de Pyreneeënkolos (2784 meter) Canigó ligt de bron van de vlam waarmee in de nacht van Sant Joan duizenden fogueres worden aangestoken in de ´Catalaanse landen´ - een term die gewoonlijk verwijst naar alle delen van Spanje en Frankrijk waar Catalaans wordt gesproken, al dan niet als officiële taal.

De Canigó speelde een belangrijke rol in de Catalaanse geschiedenis. Aan de voet van de Canigó bevinden zich de kloosters van Sant Martí del Canigó en Sant Miquel de Cuixà. Beide stammen uit de vroege elfde eeuw, 450 jaar voor het moment dat El Rosseló Frans en daarmee Roussillon werd. 

In het Sant Martí-klooster ligt bovendien Wilfred II ( circa 970-1050)  begraven. Wilfred trad in 1035 als monnik in klooster, maar dat was wel na een  fraaie wereldse carrière: Wilfred was én graaf van Cerdanya (nu deels Frans grondgebied) én graaf van Berga (nu en toen Catalonië) en daarmee een belangrijke verpersoonlijking van Groot-Catalonië. Geen wonder dat veel Catalanen, zeker sinds de Renaixença, (de 19e  eeuwse culturele wedergeboorte van de Catalaanse taal en cultuur) de Canigó als hun episch centrum beschouwen, een bijna heilig symbool van het ´echte´ Catalonië. 
Dat echte Catalonië viel in 1659 uit elkaar door het Verdrag van de
 Pyreneeën, het pact tussen Spanje en Frankrijk dat een eind maakte aan de oorlog tussen beide landen die vanaf 1635 woedde,  met Catalonië als strijdtoneel. 

De opstand van 1640 kende in Barcelona een bloedig hoogtepunt op 7 juni, Corpus Cristi.  De Corpus de Sang (Bloedige Corpus) kostte circa 20 mensen het leven.
In 1640 waren de Catalanen dat kop van Jut spelen meer dat zat. Er brak een volksoproer uit tegen de troepen van de Spaanse koning Filips V. De Guerra dels Segadors (de Oorlog van de Maaiers, zo genoemd vanwege de leidende rol van de landarbeiders en boeren tijdens de opstand) liep kort daarna uit op het uitroepen van de Catalaanse republiek. Het nieuwbakken land kreeg uiteraard de steun van Spanje´s aartsvijand Frankrijk. De liefde was wederzijds en ging zelfs zo ver dat de Catalanen de Franse koning Lodewijk XIII in 1641 tot graaf van Barcelona uitriepen. 
Dat hadden ze beter niet kunnen doen: de Fransen hadden de smaak van de Catalaanse koek te pakken. Bij het Verdrag van de Pyreneeën namen ze dan ook maar wat graag El Rosselló en het noordelijke deel van Cerdanya (de Catalanen noemen het Alta Cerdanya) als afscheidscadeau mee naar huis. Catalonië was ondertussen, nadat de Spaanse troepen in 1652 Barcelona hadden ingenomen, al gedwongen teruggekeerd in de armen van moeder Spanje, waarmee een einde kwam aan de Guerra dels Segadors.
Alle grote geschiedenis terzijde, zoals meer Catalaanse tradities – neem het boek van Sant Jordi, bedacht door een slimme boekverkoper - komt ook de vlam van Canigó uit de koker van één man: 

Hoe Francesc Pujades zijn verjaardag vierde

Francesc Pujades woonde aan de voet van de Canigó, in het dorpje Arles de Tec. Een man met passies: gek op de Canigó (hij stond maar liefst 130 keer op de top), en als overtuigd Catalanist ook groot liefhebber van de poëzie van de dichter des Vaderlands, Jacint Verdaguer, vooral van diens lofdicht uit 1855/1886, Canigó, dat de geboorte van de Catalaanse natie in de valleien rond de berg bezingt En dan was Francesc ook nog eens op 23 juni jarig, de dag van Sant Joan. Als hier geen sprake is van voorbestemming!

Predestinatie of niet, op 23 juni van het schone jaar 1955 besteeg de jarige Francesc zijn geliefde berg, in gezelschap van een aantal vrienden en gewapend met een flinke hoeveelheid brandhout. Op de kale, rotsige bergtop ontstaken ze een vreugdevuur, dat te zien was tot in de wijde omtrek. Het jaar daarop herhaalden ze het verjaardagsfeestje, maar dit keer wachten in de omringende dorpen de bewoners bij hun fogueres tot het moment dat het vuur op de Canigó zichtbaar werd, als teken dat de brand kon in de eigen houtstapels.
De vlam daalt de Canigó af.

Francesc Pujades stond maar liefst 130 keer op de top van de Canigó

Een traditie was geboren.  De gewoonte  greep vervolgens als het spreekwoordelijke lopend vuurtje om zich heen. Wel veranderde de procedure enigszins. Vanaf 1963 werd het vuur op de Canigó aangestoken en dan naar naar beneden gedragen, om in dorpen rond de berg de fogueres aan te steken. Weer een jaar later was de ideale formule gevonden.

 En zo brandt sinds 1964 de vlam het hele jaar in de keuken van het Kasteel van Perpignan. Op 22 juni maakt hij de gang opwaarts naar de Canigó-top, waar de vlam om klokslag twaalf uur ´s nachts wordt vernieuwd, door middel van een verse foguera. Geheel en al opgekikkerd begint zij dan jaar weg naar beneden. Daar wordt de Flama del Canigó opgewacht door honderden vrijwilligers, die haar tot in alle uithoeken van de Catalaanse landen distribueren.
De Flama del Canigó arriveert op het Plaça de Sant Jaume.

De eerste keer dat de Flama del Canigó de Frans-Spaanse grens overstak, was in 1966. Sindsdien is er echt geen houden meer aan. Naar schatting worden in de Catalaanse landen de laatste jaren ongeveer 3000 fogueres aangestoken met de Canigó-vlam, verdeeld over 350 gemeenten, waaronder uiteraard Barcelona.




 In 1966 stak de Flama del Canigó voor het eerst de Frans-Spaanse grens over.


 Elk jaar maakt de vlam eerst een rondgang door de straten. Dan volgt rond half acht ´s avonds de aankomst op het Plaça de Sant Jaume. Daar wordt de vlam verwelkomd door het gemeentebestuur van de stad, om vervolgens  in alle wijken van de stad de fogueres te ontsteken.

 

 

Een Sant Joan-foguera uit lang vervlogen tijden, ergens in Barcelona. Bovenop de traditionele pop
Deze is  vaak een verbeelding van een op dat moment niet erg populaire VIP.
En dan?
En dan begint het pas:
  • Verbrand iets in een Sant-Joanvuur en je bent af van je zonden en mogelijk ongeluk.
  • Schrijf een wens op een papiertje, gooi dat in het vuur en spring dan drie keer in de lucht. Succes verzekerd!
  • Spring zeven keer hand in hand met je geliefde over het vuur en jullie gaan een lang en gelukkig leven tegemoet. 
Een fijne Sant Joan iedereen!

Update 2017
Op de officiële website van Sant Joan 2017  vind je onder meer handige kaarten met de locaties van de vuurwerkafsteekplaatsen, de vreugdevuren en de feesten in Barcelona.

De dag van Sant Joan (24 juni) is een officiële feestdag. De meeste musea en veel cafés en restaurants in Barcelona zijn dan gesloten.






1 opmerking:

  1. If you're interested in finding parties for Sant Joan in Barcelona visit us at www.nitbcn.com

    BeantwoordenVerwijderen